Ebü’l-Hasen es-Sindî ve Fethü’l-kadîr Haşiyesi el-Bedrü’l-münîr

Authors : İrfan İnce

Pages : 1-32

Doi:10.15370/maruifd.1766748

View : 161 | Download : 123

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu makale, 12/18. yüzyılın önde gelen Medine ulemasından Ebü’l-Hasen es-Sindî’nin (ö. 1138/1726), İbnü’l-Hümâm’ın (ö. 861/1457) meşhur Hanefî fıkıh şerhi Fethu’l-kadîr’i üzerine kaleme aldığı el-Bedrü’l-münîr adlı haşiyesini konu edinmektedir. Çalışmada, Ebü’l-Hasen’in yalnızca bir metin şârihi değil, aynı zamanda mezhep içi eleştirel bir düşünür olarak ortaya koyduğu yaklaşımın izleri sürülmektedir. Bu amaçla, öncelikle Ebül-Hasen’in hayatına dair mevcut biyografik bilgiler ele alınmakta, ardından haşiyenin yazma nüshası tanıtılmakta ve içeriği incelenmektedir. Ebü’l-Hasen, haşiyenin girişinde İbnü’l-Hümâm’ı “muhakkik” olarak överken, eserin ilerleyen bölümlerinde hem Hidâye metnini hem de Fethu’l-kadîr şerhini zaman zaman sert bir üslupla eleştirmekten çekinmez. Bu durum, onun yalnızca metin açıklamasıyla yetinmediğini, aynı zamanda mezhebin usulü ve bunun şekillenmesinde belirgin bir rol oynayan mesâiline yönelik derinlikli bir sorgulama içinde olduğunu göstermektedir. Çalışmada, Ebü’l-Hasen’in biyografisi ve bu haşiyesiyle ilgili genel bir tanıtımdan sonra eserden seçilen dört örnek detaylı bir şekilde incelenmiş (ölçü birimlerinin fıkhî vasfı, fuzûlînin tasarrufları, irtidat ve nesep ikrarı), Ebü’l-Hasen’in mezhebin mesâilinin teşekkülüyle ilgili düşünceleri ve fıkhî meseleleri ele alış tarzı gösterilmeye çalışılmıştır. Ebü’l-Hasen’in, meşhur Kütüb-i Sitte haşiyelerinde hadislerle mezhep görüşleri ve daha belirgin bir şekilde Hanefî mezhebinin görüşleri arasındaki ilişkiyi sorguladığı bilinir. Bu haşiyede ise aynı tutumu daha ayrıntılı bir biçimde görmek mümkündür. Ebü’l-Hasen’in bu eserinde Hanefî mezhebinin temel meselelerini usul ilmi ve sistematik tutarlılık açısından incelemesi ve bunlara yönelik eleştirileri ayrı bir öneme sahiptir. Nitekim Ebü’l-Hasen mezhebin mesâilinin önemli bir bölümünün aşırı soyut, gerçeklikten uzak varsayımlar üzerinden şekillendiğini ve yer yer iç tutarlıktan yoksun olduğunu ileri sürer. Bu bağlamda el-Bedrü’l-münîr, sadece bir haşiye değil; aynı zamanda Hanefî mezhebinde mezhep içi tenkit geleneğinin sürdürüldüğü ve fıkıh metodolojisinin tartışıldığı önemli bir metin olarak karşımıza çıkar.
Keywords : İslam Hukuku, Hadis-Fıkıh ilişkisi, Ebü’l-Hasen es-Sindî, Şerh, Tahkik, Fethü’l-kadîr, Hidâye

ORIGINAL ARTICLE URL