Hanefî Fakihi İbnü’s-Selcî Tarafından Uydurulduğu İddia Edilen Bir Rivayet ve Tahlili

Authors : Mutlu Gül

Pages : 67-90

Doi:10.15370/maruifd.1781066

View : 121 | Download : 130

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Hadis ilminin teşekkülü ve gelişimini motive eden temel unsur, Hz. Peygamber’den nakledilen haberlerin ona ait olup olmadığının tespitidir. Sahabe döneminden itibaren hadislerin nakliyle meşgul olan kimseler, bu konuda ellerinden gelen gayreti göstermişlerdir. Hadislerin tespiti işlemi bazen râvilerin naklettikleri hadisler, bazen de râvi hakkında verilen hükümler üzerinden yapılmıştır. Du‘afâ literatüründe, naklettiği haberlerden hareketle tenkit edilen râvilerden biri de Hanefî mezhebinin üçüncü asırdaki önde gelen isimlerinden Muhammed b. Şücâ‘ es-Selcî’dir (266/880). İbnü’s-Selcî, başta Osman ed-Dârimî (ö. 280/894) ve İbn Adî (ö. 365/976) olmak üzere, Ehl-i Hadis alimleri tarafından “Allah’ın önce bir at yarattığı, sonra onu koşturup o atın terinden kendisini yarattığı” şeklindeki rivayeti uydurup nakletmesi sebebiyle sert bir şekilde eleştirilmiş, hatta küfre düşmekle itham edilmiştir. Hanefî tabakat eserlerinde ise onun hakkında tam tersi olarak alim, âbid, verâ sahibi biri olduğu söylenerek olumlu bir portre çizildiği görülür. Makalede öncelikle İbnü’s-Selcî hakkında kısaca bilgi verilecek, hakkında yapılan olumlu ve olumsuz değerlendirmelerden bahsedilecektir. Daha sonra söz konusu rivayetin isnad değerlendirmesi yapılarak, haberi kimin uydurmuş olabileceği incelenecektir. Son olarak da Dârimî’den başlamak üzere, hadis münekkitleri tarafından ortaya atılan söz konusu iddianın gerçeği ne kadar yansıttığı üzerinde durulacak ve Ehl-i Rey’in önde gelen isimlerine karşı rical tenkitçilerinin görüşlerinin sıhhati değerlendirilmeye çalışılacaktır. Söz konusu rivayetin isnad incelemesi sonucunda, haberin senedinde daha İbnü’s-Selcî’ye ulaşmadan adalet ve zapt açısından tenkit edilen râvilerin bulunduğu, bu durum ortadayken haberi uyduran kişinin İbnü’s-Selcî’nin olduğunun söylenmesinin taraflı bir tutum olduğu ortaya konmaya çalışılacaktır. Zira ilk olarak söz konusu iddiayı dile getiren Dârimî ve İbn Adî, muhaddisler arasında Ehl-i Rey’in önde gelenlerine karşı müteşeddid yaklaşımlarıyla bilinen isimlerdir. Makalede başta Hanefî mezhebi imamları olmak üzere, onların Ehl-i Rey alimlere karşı taraflı yaklaşımlarına da değinilmektedir.
Keywords : Hadis, Mevzû haber, İbnü’s-Selcî, Ehl-i hadis, Ehl-i rey

ORIGINAL ARTICLE URL