TÜRK MAHKEMELERİNİN YETKİLENDİRİLDİĞİ MİLLETLERARASI YETKİ SÖZLEŞMELERİNE HMK M. 17-18 HÜKÜMLERİNİN UYGULANMASININ ELEŞTİRİSİ

Authors : Can Yöney

Pages : 395-424

Doi:10.54704/akdhfd.1819726

View : 86 | Download : 235

Publication Date : 2026-01-23

Article Type : Research Paper

Abstract :Yabancı mahkemelerin yetkilendirildiği milletlerarası yetki sözleşmelerine Türk mahkemelerince etki tanınması için gereken şartların neler olduğu 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) m. 47 hükmünde düzenlenmiştir. Ancak hukukumuzda Türk mahkemelerinin yetkilendirildiği milletlerarası yetki sözleşmelerinin taşıması gereken şartların neler olduğuna ilişkin özel bir düzenleme bulunmamaktadır. Bu nedenle, iç hukukta yetki sözleşmelerinin geçerliliğini düzenleyen 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 17-18 hükümleri, MÖHUK m. 40’ın atfıyla bu amaca hizmet edecek şekilde de uygulanmaktadır. Ancak iç hukuk bakımından önem taşıyan meseleler gözetilerek kaleme alınan bu hükümlerin, yabancılık unsuru içeren ilişkilerde milletlerarası yetki sözleşmeleri bakımından da uygulanmasının ne derece uygun olduğu kanımızca önemli bir soru işaretidir. Bu çalışmada, HMK m. 17-18’de yer alan şartlara ilişkin olarak üç noktanın milletlerarası yetki sözleşmeleri açısından sorun teşkil ettiği fikrinden hareket edilmekte ve konu, sorunlu olduğu düşünülen bu üç nokta olan yetki sözleşmesi taraflarının tacir veya kamu tüzel kişisi olma zorunluluğu, yetkilendirilen mahkeme veya mahkemelerin gösterilmesi zorunluluğu ve yabancı mahkemelerin münhasır yetkisinin dikkate alınmasına imkân tanınmaması özelinde incelenmektedir. Bu kapsamda, bu üç noktaya ilişkin olarak HMK m. 17-18 hükümlerinin yarattığı sorunlar ortaya konacak ve bu sorunlara dair çözüm önerilerimiz sunulacaktır. Tüm bu incelemeler çerçevesinde, HMK m. 17-18’in yabancılık unsuru barındıran ilişkilerde Türk mahkemelerinin yetkilendirildiği milletlerarası yetki sözleşmeleri bakımından da uygulanmasının isabetsiz bir yaklaşım olduğu yönündeki kanaatimiz izah edilmeye çalışılacaktır.
Keywords : Milletlerarası usul hukuku, Milletlerarası yetki, Milletlerarası yetki sözleşmesi, İç hukukta yetki sözleşmesi, Milletlerarası yetki sözleşmesinin geçerliliği

ORIGINAL ARTICLE URL