Osmanlı Dönemi Modernleşme Sürecinde Feminizm ve Kadın Cemiyetleri

Authors : Kemaleddin Taş, Betül Mutlu
Pages : 92-112
Doi:10.31200/makuubd.1710101
View : 39 | Download : 38
Publication Date : 2025-09-30
Article Type : Research Paper
Abstract :Feminizm, Batı’da ortaya çıkışından günümüze uzanan tarihsel süreçte çeşitli yansımalarıyla geniş bir yelpazede yer alan bir tartışma alanı olarak varlığını devam ettirmektedir. Fransız İhtilali’nden sonra Batı’da kadınlar, sosyal, kültürel ve siyasal haklarını elde etmek üzere girişimlerde bulunmuştur. Batı’da kadının eğitim hakkı, mülk edinmesi, miras hakkı ve oy kullanma hakkını elde etme isteği ön plana çıkan istekler olmuştur. Bu istekler, tarihsel süreçler içinde farklılıklar göstererek gerçekleşmiştir. Bu bağlamda erkeğin mutlak egemenliği karşısında gözle görülür, somut gelişmeler yaşanmıştır. Bu gelişmeler temelinde ideoloji eksenli feminist teoriler üzerine kurulan kadın örgütlerinin kazanımları, evrensel olmaya başlamıştır. Kadın sorunsalı çerçevesinde Batı’da yaşanan bu gelişmeler, süreç içerisinde daha değişik biçimlerde Osmanlı’ya da yansımıştır. 19. yüzyıldan itibaren Batı’daki feminizm ile ilgili gelişmeleri yakından takip etmeye başlayan Osmanlı’da modernleşme süreci ile kadınların yaşadıkları sorunlar basın, yayın ve edebiyat aracılığıyla gündeme gelmiştir. Herkes için eşitlik ve hürriyet söylemleriyle ortaya çıkan II. Meşrutiyet Dönemi, feminizmin Osmanlı’da bilinmeye başlandığı ve tartışıldığı zaman dilimidir. Bu dönemde çok sayıda dergi ve gazete bizzat kadınlar tarafından çıkarılmış, aynı zamanda kadınların eğitimi, sosyalleşmesi ve çalışma hayatına katılması için destek olmak mahiyetiyle kurulan kadın cemiyetleri de aktif rol üstlenmişlerdir. Kadınların kamusal alanda görünür olmaya başlaması, gösterilen bu çabaların bir ürünüdür. Bu kazanımlar, kadınların yaşadığı sorunların feminizm teması ve feminizm konusundaki gelişmeler ışığında ele alınmasına zemin hazırlamıştır. Bu bağlamda makalenin ana eksenini, Osmanlı modernleşme sürecinde sosyal, kültürel ve siyasal alanda ortaya çıkan feminizm tartışmaları ve Osmanlı Dönemi kadın hareketleri oluşturmaktadır.
Keywords : Feminizm, Osmanlı, Tanzimat, Meşrutiyet, Kadın Cemiyetleri

ORIGINAL ARTICLE URL