Güç ve Nüfuz: IV. Mehmed ve Dârüssaâde Ağası Abbas Ağa

Authors : Merve Çakır Kolikoğlu

Pages : 51-69

View : 71 | Download : 37

Publication Date : 2025-06-24

Article Type : Review Paper

Abstract :Osmanlı sarayında Harem-i Hümâyûn’un güvenliği ve yönetiminden Dârüssaâde ağaları, sorumlu olmuştur. 16. yüzyılda, hanedanın en yaşlı mensubunun tahta çıktığı ekberiyet usulüne geçilmesiyle tüm hanedan üyeleri, İstanbul’da toplanmış ve Harem merkezi bir güç odağı hâline gelmiştir. Padişah ile birlikte vâlide sultan, damatlar ve Harem halkı da siyasette etkili olmuştur. Dârüssaâde ağaları padişaha ve hanedana en yakın konumda yer almış; siyasi, idari ve ekonomik nüfuza sahip, saray içi ve dışı politikaların yönlendirilmesinde aktif rol oynayan bir iktidar odağına dönüşmüştür. Dârüssaâde ağasının padişah tarafından “nâmus-ı saltanat”ın muhafızı olarak tanımlanması, bu makamın sadece fiziksel değil, aynı zamanda ahlaki ve siyasi anlamda kritik bir görev üstlendiğini göstermektedir. Sultan IV. Mehmed, saltanatının büyük bir kısmını Edirne’de geçirmiş ve seferlere katıldığından payitahttan uzak kalmıştır. 1668 tarihinde Girit Seferi’ne çıktığında, Harem’in tüm sorumluluğunu Abbas Ağa’ya emanet etmiş ve emirlerini hat-ı hümâyûnlarıyla iletmiştir. IV. Mehmed ile Abbas Ağa arasındaki yazışmalar, padişah ile Dârüssaâde ağası arasındaki ilişkinin mahiyetini ve bu makamın sahip olduğu çok boyutlu fonksiyonu ortaya koymaktadır. Dârüssaâde ağasının görevi yalnızca Harem’i korumakla sınırlı kalmamış, İstanbul’daki genel asayişin gözetimi, saray içi ve dışı haberlerin takibi, kaymakam paşa ile ilişkiler ve devletin önemli meselelerinin padişaha bildirilmesi gibi geniş bir yelpazeye yayılmıştır. Abbas Ağa, her gelişmeyi vakit geçirmeksizin telhisler ile bildirerek, padişahın güvenini pekiştirmiştir. IV. Mehmed ile Abbas Ağa arasında yetki sınırları padişah tarafından belirlenmiş, denetimli ve kontrollü bir ilişki söz konusudur.
Keywords : Abbas Ağa, IV. Mehmed, Tuhan Sultan, vâlide sultan, dârüssaâde ağası, Harem, Haremeyn Evkafı

ORIGINAL ARTICLE URL