MENSUR BİR FALNAME: HÂZÂ KİTÂBU FÂL-I KUR’ÂN

Authors : Merve Büyükada

Pages : 957-974

Doi:10.12981/mahder.1580005

View : 142 | Download : 64

Publication Date : 2025-06-28

Article Type : Research Paper

Abstract :İnsanoğlu çok eski çağlardan beri gaibi keşfetmek ve gelecekten haberdar olmak istemiştir. Bunun için de gökyüzündeki yıldızları, hayvan kemiklerini, kuşların uçuşunu veya rağbet görmüş kitapları kendine araç edinmiştir. Türlü vasıtalar aracılığı ile farklı yöntemler kullanarak yorumda bulunma işi -döneme ve coğrafyaya göre çeşitlilik gösterse de- toplumların kültürlerinde yer edinen bir uygulama olmuştur. Gelecekte yaşanabilecekler hakkında anlamlar çıkarma ve bilinmeyeni söylemeye “fal”; bu temayı işleyen eserlere de “falname” denilmiştir. Muhtelif türleri olan falnameler arasında kitap falları önemli bir yere sahiptir. Kitap falları içinde ise daha çok ilgi ve dikkat çeken Kur’an fallarıdır. Bu eserler; manzum, mensur ya da manzum-mensur karışık şekilde kaleme alınmışlardır. “Fal-ı Kur’an” ya da “tefeülname” isimleriyle anılan bu türün örneklerinden biri de Millî Kütüphane Samsun İl Halk Kütüphanesi Koleksiyonu 55 Hk 519/6 numara ile kayıtlı Hâzâ Kitâbu Fâl-ı Kur’ân başlıklı falnamedir. Metin, 111 varaktan oluşan yazmanın 63b-65b sayfaları arasında yer almaktadır. Mensur bir Kur’an falı örneği olan eserin müellifi/müstensihi belli değildir. İstinsah tarihi ise 1148/1735-1736’dır. Falnamede ilk olarak Kur’an falı bakmanın usulü anlatılmıştır. Ardından her bir harf farklı bir ayete isnat edilmiş ve her bir harfin olumlu ya da olumsuz hüküm bildiren tevillerine yer verilmiştir. Elifba sırasına riayet edilen Kur’an falında, her harf iki kez yorumlanmıştır. Bu çalışmada metin çeviri yazıya aktarılarak muhteva, imla ve dil hususiyetleri açısından tavsif edilmeye çalışılmıştır.
Keywords : Fal, falname, Kitap falı, Fal-ı Kur’an, Tefeülname

ORIGINAL ARTICLE URL