BÂBÜRLÜ DEVRİ KUMAŞ SANATINDA ÖNE ÇIKAN BİR TÜRK NAKIŞ TEKNİĞİ: ZERDÛZİ

Authors : Fadime Özler Kaya
Pages : 1832-1854
Doi:10.12981/mahder.1602926
View : 202 | Download : 234
Publication Date : 2025-09-28
Article Type : Research Paper
Abstract :Hindistan MÖ 3000’lere uzanan tekstil üretimi geçmişine sahip olmasına rağmen günümüze kadar gelmeyi başarmış en eski Hint işlemeli kumaş parçaları XVI. yüzyıla tarihlendirilmektedir. Bu işlemeli kumaşlar arasında öne çıkan zerdûzi, sadece ortaya çıktığı dönemde değil günümüzde de etkisini devam ettiren değerli bir nakış tekniği olmuştur. Zerdûzi nakış tekniğinin Orta Çağ’da Türkistan, Hindistan ve İran’da kullanıldığı bilinmektedir. Zerdûzi Hindistan’a Türkistan’dan göç eden Türk toplulukları aracılığıyla gelmiştir. Zerdûzi çeşitli bölgelerde hatta Hindistan’da dahi daha önce görülmesine rağmen Bâbürlüler döneminde altın çağını yaşamıştır. O döneme kadar serbest bir işleyiş ve piyasaya sahip olan zerdûzi, Delhi Türk Sultanlığı ve sonrasında Bâbürlülerle birlikte devlet himayesinde sistemli, kontrollü işleyiş ile daha popüler hale gelmiştir. Bunda zerdûzi tekniği ile işlenen giysilerin hükümdar, hanedan ve ileri gelen diğer devlet erkânı arasında yaygınlaşması ve devlet teşrifat uygulamalarında yoğun bir şekilde kullanılması etkili olmuştur. Zerdûzinin bugünkü Hindistan’ın en önemli geçim kaynaklarından biri olmasından ve özellikle Hindistan’da popüler hale gelmesinde yine Delhi Türk Sultanlığı ve devamındaki Bâbürlülerin rolü büyüktür. Bu çalışmada zerdûzi nakış tekniğinin tarihsel gelişimi, yapım aşamaları ve günümüzdeki örnekler üzerinden tanıtımı yapılmıştır. Bu araştırma için literatür taraması yapıldıktan sonra, Agra şehrindeki zerdûzi atölyeleri ziyaret edilmiş, ustalarla görüşülmüş, uygulamalar gözlemlenmiş ve bizzat deneyimleme yoluyla zerdûzi nakış tekniğine dair bilgiler toplanmıştır. Ayrıca Türkiye Selçukluları ve Osmanlılarda zerdûzi kullanımı arşiv belgeleri ve diğer kaynaklar ışığında aydınlatılmaya çalışılmıştır. Bu araştırma ile zerdûzi nakış tekniğinin bilim dünyasına tanıtılması ve araştırmanın, bu konu ile ilgili çalışmalara öncülük etmesi amaçlanmıştır.
Keywords : Bâbürlüler, Hindistan, Kumaş Sanatı, Nakış Tekniği, Zerdûzi

ORIGINAL ARTICLE URL