DİVRİĞİ’DE BİR KİŞİZÂDE GELENEĞİ: GOR-GATER
Authors : Birsen Akpınar
Pages : 2073-2095
Doi:10.12981/mahder.1738818
View : 56 | Download : 116
Publication Date : 2025-12-30
Article Type : Research Paper
Abstract :Divriği; Mengücekliler hanedanına başkentlik yapmış, hanedan kültürünün yaşatıldığı bir şehir merkezidir. Mengüceklilerin şehir merkezinde inşa ettiği kültür; Osmanlı etkisiyle zenginleşmiş, hanedan beldesinin asilzadelerinin hayat tarzları içinde belli başlı uygulamalar olarak geleneğe dönüşmüştür. Divriği’de “Gor-gater” adı verilen geleneğin etimolojik bağlamının “görk” veya “görgü” ile “katar” sözcüklerinden kaynaklandığı düşünülmektedir. Kapsamı ise hayatın her safhasıyla ilgili bütün törensel uygulamalardır. Gelenek kelimesinin karşılığı olan aynı zamanda görenek ve görgüyü de içinde barındıran “gor-gater”, Sivas yöresinde yalnızca Divriği’ye özgü bir uygulamalar bütünüdür. Hangi törensel uygulamayla ilgili olursa olsun Divriği yereliyle ve asilzade ailelerin kendi çevreleriyle sınırlıdır ve belli normatif değerlere bağlıdır. Bu değerler, Mengüceklilerin, Osmanlıların kültür süzgecinden geçerek günümüze kadar ulaşmıştır. Konak mimarisinden günlük hayat adabına, giyim kuşamdan, yemek kültürüne; nişan, düğün, sünnet gibi geçiş dönemi âdetlerinden mevsim şenliklerine hayatın her alanındaki törensel uygulamaların kendine has bir “gor”u vardır. Nişan goru, şeker goru, gelin goru, damat goru, çağa goru, kedi goru, kapı goru, hamam goru, gor mevlidi gibi adlar alan bu uygulamalarda atalardan öğrenilen görenekler tekrarlanarak geleneğe dönüşmüştür. Gelenek de bağlayıcı normatif değerlerini oluşturmuş ve “gor-gater” adı altında geçmişten bu güne aktarılmıştır. Bu çalışmanın amacı, yerele özgü bu geleneğin ve uygulamalarının tanıtılması, kayıt altına alınarak süreç içinde kaybolmasının önüne geçilmesidir. Kaynak kişilerden yapılan derlemeler ve yöreyle ilgili daha önce yazılmış eserlerden yola çıkılarak “gor-gater” geleneğinin çevresi, anlamı, bağlamları ve sürdürülebildiği konusunda saptamalar yapılmaya çalışılmıştır.Keywords : Gor-Gater, Kültür, Gelenek, Normatif Değerler, Asilzade Aileler
ORIGINAL ARTICLE URL