DOĞU-BATI KARŞITLIĞI BAĞLAMINDA “DÜNYA SERMAYESİNİN SON GÜNLERİ” ESERİ ÜZERİNE SEMBOLİK BİR OKUMA: GÜÇ VE DOĞU-BATI ELEŞTİRİSİ

Authors : Çağdaş Keçeci
Pages : 2201-2214
Doi:10.12981/mahder.1739024
View : 55 | Download : 100
Publication Date : 2025-12-30
Article Type : Review Paper
Abstract :19. yüzyılın son çeyreğinde özellikle geleneksel söylem ve eğitim anlayışından vazgeçilerek yeni bir anlayış ve eğitim siteminin ortaya çıkışına zemin hazırlayacak birtakım olgular meydan gelmiştir. Batıdaki gelişmelerin Osmanlı modernleşmesiyle birlikte Türkistan’da hissedilmesi İsmail Gaspıralı’nın öncülüğünde 19. yüzyılın son çeyreğinde eylemsel birer faaliyet olarak ortaya çıkmıştır. Buradan hareketle Gaspıralı’nın Usul-i Cedit adında yeni sistemde eğitim anlayışını halkın benimsemesi için açmış olduğu okullar bu eylemsel faaliyetlerin ana kolonlarıdır. Eğitimin Türkçe yapılması yanında, eğitim anlayışında ezbere dayalı olmayan ve pozitif bilimlerin okutulduğu derslerin müfredata eklenmesiyle süreç farklı bir boyut kazanmıştır. Bu bağlamda Ceditçilik fikrinin Özbekistan’daki ilk temsilcilerinden olan Niyazi’nin gazete yazılarında ve edebi eserlerinde ele almış olduğu konular genel olarak aydınlanma fikrinin ön planda tutulduğu ve toplumdaki bağnazlığın eleştirilmesine yöneliktir. Bu kapsamda özellikle kadının geri plana itilmesi, din tacirliği ve taassup ana temaları oluşturmaktadır. Geleneksel din anlayışında kadının temel hak ve özgürlüklerden mahrum bırakılması, eve kapatılması, sosyal yapı içerisinde yer edinememesi ve eğitim hakkının olmaması gibi konular Niyazi’nin dikkatle üzerinde durduğu meselelerdendir. Bu kapsamda Niyazi, tıpkı diğer Ceditçiler gibi tiyatroyu aydınlanmaya ulaşmada bir vasıta olarak görmüş ve genellikle bu türde eserler kaleme almıştır. Çalışmada Hamza Hekimzade Niyazi’nin “Dünya Sermayesinin Son Günleri” başlıklı tiyatro eseri, Doğu-Batı karşıtlığı ve sembolik anlam göndermeleri bakımından okunmuştur.
Keywords : Hamza Hekimzâde, Doğu-Batı, Sermaye, Güç, Sembolik Okuma

ORIGINAL ARTICLE URL