Yeni Savaşlar Yeni mi?: Schmitt ve Kelsen Bağlamında Bir Değerlendirme

Authors : Müge DALAR
Pages : 7-28
View : 34 | Download : 12
Publication Date : 2014-10-17
Article Type : Other Papers
Abstract :İkinci Dünya Savaşı’nın sona ermesi ile birlikte kurulan ve temel hukuksal yapısını Birleşmiş Milletler’in temsil ettiği uluslararası sistemde, kuvvet kullanma önemli düzenlemelere tabi tutuldu. Bu düzenlemeler, temelde devletler arasında yaşanan çatışmaların önlenmesine yönelikti ve klasik bir savaş tanımını esas alıyordu. Ancak Soğuk Savaş’ın sona ermesi ile birlikte, yeni bir savaş kavramsallaştırması üzerinde tartışmalar başladı. “Yeni savaş” adını alan bu kavramsallaştırma, savaşların artık devletler arasında değil, toplum içinde yaşandığı, dolayısıyla Birleşmiş Milletler sisteminin bu yeni savaşlara cevap vermekte yetersiz olduğu düşüncesi üzerine oturdu. Bu kavramsallaştırmaya, insani müdahale, koruma sorumluluğu gibi yeni uluslararası hukuk kavramlarının gündeme gelişi eşlik etti. Yeni savaş tezinin dikkat çektiği nokta, savaşların temelde toplum içinde ve sosyal, ekonomik hak talebi temelinde ve kimlik siyaseti uğruna ortaya çıktıklarıdır. Bu çalışma, bahsi geçen yeni savaşların gerçekten yeni olup olmadıklarını tartışmayı amaçlamaktadır. Yeni savaşların gerçekten yeni olup olmadıkları üzerine yürütülen bu tartışmaya, iki önemli hukukçu Carl Schmitt ve Hans Kelsen’in hukuk, uluslararası hukuk ve savaş üzerine düşünceleri çerçeve oluşturmaktadır. Hans Kelsen, hukuk bilimini psikoloji, sosyoloji, etik ve siyaset teorisinden ayrıştırmayı amaçlar ve hukuk biliminin metodolojisinin, bu bilimlerin metodolojisinden farklı olduğunu ortaya koyar. Ona göre bir hukuk düzenine hukukilik kazandıran, bir kanunu  çiğneme/ihlal/suçun olması ve bu davranışın bir yaptırıma bağlanmasıdır. Savaşı, uluslararası hukuka hukuki niteliğini kazandıran bir ihlal/kanunu çiğneme/suç olarak değerlendiren Kelsen, yine zararla karşılık ile birlikte savaşların uluslararası hukuk düzeninin birer yaptırımı olduğunu söylemektedir. Bu bağlamda Kelsen’in savaş adını verdiği, bir devletin diğer bir devlete yönelik eylemidir. Bu bağlamda yeni savaşlar, Kelsen için savaş değildir. Schmitt için ise, siyasal olan, hukukun özünü teşkil etmektedir ve Schmitt, hukukun bu özünü kavramak için nomos kavramını kullanır. Schmitt’e göre en özgül siyasal ayrım, dost ile düşman arasındaki ayrımdır. Devlet, kriz anlarında normal durumu tesis etmek için bir iç düşman belirleyip onu siyasal alanın dışına atabilir ve bu süreç bir iç savaşın kapıda olduğunun göstergesidir. Dolayısıyla bu durum, devlet  kadar eskidir. Bu bağlamda “yeni savaş” tezinin, geniş çapta örgütlenmiş şiddete savaş adını vererek, savaşla birlikte zihinlerde uyanacak uluslararası düzen fikrini çağırdığı görülmektedir. Bu uluslararası düzen fikri de istikrarının korunması zorunluluğunu beraberinde getirir. Dolayısıyla bu türden çatışmalara yeni savaşlar demek, uluslararası düzenin istikrarını bozdukları düşüncesinin yerleşmesine imkân tanır. Nitekim yeni savaşlarla birlikte gündeme gelen insani müdahale ve koruma sorumluluğu kavramları da bu durumun açık birer göstergesidir. İnsani müdahale, bir devletin bir başka devletin vatandaşlarını o devletin zulmünden korumak için kuvvet kullanması anlamına gelmektedir. Bu türden müdahaleler, yeni savaşlarda insan haklarının ihlal edildiği gerekçesiyle, devlet egemenliği duvarının aşılmasına imkân vermektedir. Kimi açılardan insani müdahaleden farklılaşan koruma sorumluluğu ise, egemen devletlerin kendi vatandaşlarını toplu ölüm, tecavüz, açlık gibi kaçınılabilir felaketlerden koruma sorumluluğu olduğu, ancak bu sorumluluğu yerine getirme istek veya yeteneğinden yoksun olması halinde, uluslararası toplumun bu konuda sorumluluğunun doğduğu düşüncesine dayanır. Birer uluslararası hukuk normu olmayan bu kavramlar, savaşın sürekli hale geldiği tartışmalarını beraberinde getirmiştir. Ancak yeni savaşlar ne kadar yeniyse bu türden müdahaleler de o kadar yenidir.
Keywords : Yeni savaş, insani müdahale, koruma sorumluluğu, Carl Schmitt, Hans Kelsen

ORIGINAL ARTICLE URL