Siyaset Felsefesinin ‘İyi Yönetim’ Kavramlaştırmalarında ‘İyi’nin Ne’liği: Antik Demokrasi ve Modern Demokrasi Bağlamında Platon ve Robert Nozick

Authors : Yusuf Ziya Kınacı, Cengiz Mesut Tosun

Pages : 149-181

View : 73 | Download : 22

Publication Date : 2025-06-15

Article Type : Research Paper

Abstract :Siyaset felsefesinin en temel tartışmalarından biri olan ‘iyi yönetim’, çoğu zaman, toplumun bir bütün olduğu ve tüm ‘toplum için iyi olma’ varsayımının açık ya da örtük bir şekilde varlığı ile içeriklendirilir. Toplumların farklı sınıf ve katmanlardan oluştuğu göz önüne alındığında, ‘iyi yönetim’ iddialarına ‘kim için’ sorusunun hiç bekletilmeden sorulması gerekliliği görülmektedir. Burada ‘kim için’ sorusu tekil bir bireyin kastedilmesi değil, ‘iyi’ olduğu öne sürülen yönetimin belirli bir toplumsal/ sınıfsal zemin üzerinde nereye karşılık geldiğinin tartışılmasını ifade etmektedir. Böylelikle, içeriğinin doldurulması uzun epistemolojik tartışmaların konusu olacak ‘iyi’ kavramının tartışılması başka bir çalışmaya bırakılarak, ‘iyi yönetim’ kavramının, farklı toplum biçimlerinde ve farklı üretim yapılarında, eserlerini veren farklı düşünürlerin zihinlerinde -benzer kavramlar kullanılsa bile- bambaşka içerikleri haiz olduğu ortaya konulabilecektir. Bu bakımdan, Antik Yunan toplum biçimi ve buna denk düşen Antik Yunan demokrasisinde, ekonomik olan ve siyasal olanın görünür birlikteliği söz konusudur. Platon siyasal eşitliğin aynı zamanda ekonomik sömürüden kurtulma anlamına geldiği bir dönemde ‘iyi yönetim’i ortaya koymaya çalışır. Nozick ise, biçimsel siyasal alan ve ekonomik alanın birbirinden ayrı konumlandığı kapitalist toplum biçiminde, siyasal eşitliğin toplumsal eşitsizliğin yeniden üretiminin tamamlayıcı unsuru olduğu kapitalist demokrasi döneminde ‘iyi yönetim’i kavramsallaştırmaktadır. Platon ile Nozick’in karşılaştırılması/ karşılaştırılamazlığı/kendi bağlamlarında tartışılmaları önemli görünmektedir. Söz konusu tartışma, bizim çalışmamızda, her bir düşünürün kendi toplumsal bağlamında ele alınması ve tarih-üstü bir karşılaştırmanın hatalı olacağı savıyla ele alınacak fakat demokrasi taleplerinin ‘alt sınıflar’dan yükseldiği dönemlere denk gelen her iki düşünürün ortaya koyduğu ‘iyi yönetim’ yaklaşımlarının, sözkonusu talepleri ‘herkes için iyi’ olma iddiasıyla geriletme yönünde olduğu ileri sürülecektir. Platon ve Nozick’in örnek olarak seçimi, toplumsal tabandan gelen bu demokrasi taleplerinin yükselişi karşısında düşüncelerinin yerleştiği egemen toplumsal konumun benzerliği sebebiyledir. Birbiri ile tarih-üstü karşılaştırmalara tâbi tutulamayacak her iki dönem ve bu dönemlerde düşünceleri şekillenmiş olan iki düşünürün ifadeleri, tarihsel bir zeminde ele alınacaktır.
Keywords : Siyaset felsefesi, Antik demokrasi, Platon, Kapitalist piyasa, Nozick

ORIGINAL ARTICLE URL