1930’lu Yıllardaki Rasyonelleşme Çalışmalarının Memur ve Memur Örgütlerine Etkileri

Authors : Selime Yıldırım

Pages : 788-817

View : 157 | Download : 246

Publication Date : 2025-12-17

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu makale, 1930’lu yıllardaki gelişmeler çerçevesinde kamu yönetimindeki rasyonelleştirme çalışmalarının memurlar ve memur örgütleri üzerindeki belirleyici etkisini ortaya koymayı hedeflemektedir. Söz konusu rasyonelleştirme çalışmaları, Osmanlı Devleti’nden Türkiye Cumhuriyeti’ne uzanan bir süreci anlatmaktadır. Memur örgütlenmelerinden kasıt, sandık, sendika, kooperatif benzeri örgütlerdir. Memur ise devletten maaş alan ve kamu hizmetini süreklilik içinde sunan kişileri anlatmaktadır. Bu çalışmada, 1930’lu yıllara odaklanılmasının nedenleri bulunmaktadır. 1930’lu yıllar, söz konusu uygulamaların dünyanın pek çok yerinde görünür örneklerinin yer aldığı bir dönemdir. 1929 Krizi’nin getirdiği ekonomik koşullar rasyonalizmin benimsenmesine yol açmıştır. Planlama ve benzeri araçlarla da bu politikalar sağlamlaştırılmaya çalışılmıştır. Dönemin kamu yönetimi örgütlenmesi, bu gelişimin önemli bir parçasıdır. Bu çalışma kapsamında söz konusu iddia, ikincil kaynaklar yanında Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri’nden elde edilen birincil kaynaklarla da desteklenmiştir. Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunda da rasyonelleştirme çalışmaları önemli bir yer tutmaktadır. Genç Cumhuriyet sadece yönetsel süreçlerde değil, yaşamın her alanında rasyonalizme bağlıdır. 1800’li yılların sonu 1900’lü yılların başı itibarıyla bilimsel yönetim düşüncesi ise bu eğilimi güçlendirmiştir. 1920’li yıllarda, bu düşüncenin fikri temeli oluşturulmuştur. Memurlar açısından ise 1926 yılında yayımlanan 788 sayılı Memurin Kanunu, bu politikaların göstergesidir. Bu dönemde hem kamu personel sistemi örgütlenmekte hem de rasyonelleştirme çalışmaları devam etmektedir. Memurlar, kamu yönetimindeki dönüşümden en fazla etkilenen grup olmuştur. Tanzimat Dönemi’nden itibaren dönüşen memur ve memurluk mesleği kendi çıkarlarını savunma ve geleceğini güvence altına almaya dönük arayışlar içindedir. Bu yönüyle, memurların sadece uzun vadeli değil; aynı zamanda, gündelik sorunlar nedeniyle de bir araya geldikleri görülmektedir. Rasyonelleştirme çalışmaları ise 1930’lu yıllarla son bulmamış; 1940’lı ve 1950’li yıllarda daha da kuvvetlenmiştir.
Keywords : memur, rasyonalizasyon, kamu yönetimi, 1930'lu yıllar, memur örgütleri

ORIGINAL ARTICLE URL