Uluslararası İlişkilerde ‘Anarşizmin Sefaleti’: Karl Marx ve Friedrich Engels’in Anarşizm Eleştirileri Işığında Teorik Bir Değerlendirme

Authors : Yasin Avcı, Doğan Arar

Pages : 626-661

View : 356 | Download : 352

Publication Date : 2025-12-17

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışmanın konusunu, Uluslararası İlişkiler (Uİ) disiplinindeki anarşizmin, Karl Marx ve Friedrich Engels’in anarşizm eleştirileri ışığında değerlendirilmesi oluşturmaktadır. Uİ’de anarşi kavramı teorik ve metodolojik merkeziyetine rağmen felsefi temellerinden tümüyle farklı ve pejoratif imalarla kullanılırken, 20. yüzyılın sonlarına doğru disiplinin gündemine gelen bir teori olarak anarşizm de genellikle normatif, ikincil veya marjinal bir alan olarak değerlendirilmiştir. Uİ’de anarşizm, devletsiz bir küresel toplumsal düzenin olanaklarını ve egemenlik, güç, itaat gibi kavramların eleştirisini ön plana çıkarırken, otorite ve mülkiyet karşıtı perspektifleriyle disipline alternatif bir eleştirel damar ekleme iddiasını taşımaktadır. Bu çalışmada ise Marx ve Engels’in anarşizm eleştirilerine dayanarak, Uİ’deki anarşizmin sınırları bütüncül ve sistematik bir şekilde ortaya konmuştur. Bu eleştiriler ontolojik, metodolojik ve epistemolojik olarak kategorize edilmiş ve normatif ile politik-pratik eleştiriler Uİ’nin teorik odağını aşarak doğrudan siyaset bilimi tartışmalarına içkin oldukları için kapsam dışında bırakılmıştır. Böylece çalışmada, Marx’ın Felsefenin Sefaleti adlı eserine doğrudan göndermeyle, Uİ’deki anarşizmin teorik ve metodolojik sınırları ‘anarşizmin sefaleti’ başlığı altında incelenmiştir. Çalışmanın ilk bölümünde Uİ’deki anarşizm; felsefi öncülleri, güncel literatürü ve temel varsayımları üzerinden ele alınmıştır. İkinci bölümde ise Marx ve Engels’in Max Stirner, Pierre-Joseph Proudhon ve Mihail Bakunin’e yönelik eleştirilerinden hareketle, Uİ’deki anarşizmin teorik ve metodolojik zaafları mercek altına alınmıştır. Metinler arası karşılaştırmalı analizin ve tarihsel eleştirinin yöntem olarak benimsendiği çalışmada Marx ve Engels’in anarşizme yönelttiği eleştirilerin, Uİ’de anarşizmin sınırlarını ortaya koymada güçlü bir teorik çerçeve sunduğu savunulmuştur. Çünkü Marksizm ve anarşizm aynı tarihsel bağlamda ortaya çıkmış, işçi hareketlerinin içinden doğmuş ve benzer sorunlara yanıt aramış düşman kardeşlerdir. Dolayısıyla Marx ve Engels’in değerlendirmeleri anarşizmin öncüllerini içeriden kavrayan bir gözle yapılmıştır. Çalışmada; Uİ’de anarşizmin devleti ilk neden, öz-örgütlenmeyi kendiliğinden çözüm, adalet ve hakları ise tarih-üstü etik ilkeler olarak kurarak, tarihsel-maddi süreçleri ve sınıf karşıtlığını ikincilleştirdiği ve bu nedenle de Uİ’de yeni bir eleştirel damar açmak yerine disiplindeki statükonun yeniden üretimine hizmet ettiği sonuçlarına ulaşılmıştır. Bir başka deyişle, anarşizm Uİ’de bir ‘eleştiri silahı’ üretmiş ancak Marx’ın ifadesiyle ‘silahların eleştirisi’nin yerini alamayan bir vicdan muhasebesine dönüşmüştür.
Keywords : Anarşizm, Marksizm, Uluslararası İlişkiler, Felsefenin Sefaleti, Anarşizmin Sefaleti.

ORIGINAL ARTICLE URL