İŞLEVSEL HALK BİLİMİ KURAMI BAĞLAMINDA DİYARBAKIR MANİLERİNİN İNCELENMESİ

Authors : Ebru Şenocak, Gülben Karaman

Pages : 211-232

Doi:10.56574/nohusosbil.1677113

View : 42 | Download : 30

Publication Date : 2025-06-29

Article Type : Research Paper

Abstract :Mani; toplumun ortak duygu, değer, yargı ve tepkilerini yansıtan, kuşakları birleştiren, toplumu zihinsel, sosyal, kültürel ve psikolojik yönden rahatlatan sözlü kültür ürünleridir. Mani söyleme geleneği statik olmayıp söylendiği dönemin sosyal, ekonomik ve tarihi şartlarından etkilenerek şekillenmiş; şekil, içerik ve işlev bakımından farklı süreçlerden geçmiştir. Halk kültüründeki keşif ve analizlerin önemli bir kaynağı olan manilerin söylenme sahası, günümüzde oldukça azalmıştır. Geçmişteki kültürel değerleri, estetik yargıları derleyip onlara sahip çıkmak ve yeni kültürel alanımızı oluştururken geçmiş değerlerden feyz almak adına mani söylenmiş/söylenmekte olan sahalardaki ürünleri derleyip gelecek nesillere kazandırmak gerekmektedir. Bu çalışmada; Diyarbakır’da yedi kaynak kişiden derlenen kırk altı mani, yedi kaynak kişiden derlenmiş ve maniler, Bascom’un işlevsel halk bilimi unsurları kapsamında değerlendirilmiştir. Kuram dahilinde ele alınan manilerden eğlenme, eğlendirme ve hoşça vakit geçirme işlevindeki maniler, Diyarbakır’da en çok söylenen maniler olarak tespit edilmiştir. Diyarbakır manileri, bölge halkının amaç ve ihtiyaçlarına uygun söyleyişe sahip, anlam ve işlev yüklü özelliklere sahiptir. Derlenen manilerde, Diyarbakır halkının kültürel ve zihinsel birikimi, eğlenme ve mizah anlayışı, maddi ve manevi yarlılıkları, toplumsal baskı karşısında verdiği tepkiler, doğrudan ya da dolaylı olarak verilmektedir.
Keywords : Diyarbakır manileri, işlev, kuram, halkbilimi, kültür.

ORIGINAL ARTICLE URL