Bîrûnî’de bilimsel, eleştirel ve sosyolojik yaklaşım

Authors : Ejder Okumuş

Pages : 48-61

View : 50 | Download : 71

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :İslâm ve dünya tarihinin en tanınmış bilim insanlarından biri olan Bîrûnî (Ebü’r-Reyhân Muhammed b. Ahmed el-Bîrûnî) astronomi, matematik, fizik, tıp, coğrafya, tarih ve dinler tarihi gibi farklı alanlarda önemli eserler vermis, çığır açıcı görüşler ortaya koymuş bir insandır. Bu çalışmada, Bîrûnî’nin (973-1061?) 10. ve 11. yüzyılda ortaya koyduğu bilimsel yaklaşımı ve onunla doğrudan bağlantılı olan eleştirel düşünüş yönü ile sosyolojik bakış açısı anlaşılmaya çalışılmaktadır. Bilimsel zihniyete sahip bir kişi olarak Bîrûnî, yaşadığı zamanları aşacak bir bilimsel yaklaşım ve metodolojiyle hareket etmiştir. Bu özelliğine bağlı olarak olaylara ve görüşlere eleştirel düşünme yaklaşımıyla bakmıştır. Ayrıca toplumu, toplumsal gerçekliği, toplumda meydana gelen olayları sosyolojik bir bakış açısıyla ele almıştır. Dinleri karşılaştırmalı bir perspektifle inceleyen Bîrûnî, bilimsel ve eleştirel yaklaşımıyla tutarlı bir şekilde farklı din, toplum, grup ve medeniyetleri objektif ve tarafsız bir biçimde incelemenin başarılı örneklerini ortaya koymuş ve farklı din mensuplarına saygı ve hoşgörü çerçevesinde yaklaşmıştır. Böylece farklı din, düşünce ve kültüre ait kişi ve toplumları ötekileştirmeyen, onlarla iletişime açık bir tutuma sahip olmuştur. Bu çalışmada, belirtilen hususlar bağlamında Bîrûnî’nin bilimsel yaklaşımını, eleştirel düşünüş yönünü ve sosyolojik okuma yaklaşımını anlamak amaçlanmıştır. Bu amaç kapsamında araştırma, literatür taraması yöntemiyle ilgili temel ve ikincil kaynaklardan faydalanılarak yürütülmüştür.
Keywords : Bîrûnî, bilimsel yaklaşım, eleştirel düşünme, sosyolojik okuma.

ORIGINAL ARTICLE URL