Âbidin Paşa’nın Bir Mesnevî Hikâyesine Yönelik Hususî İlgisi: Merd-İ A’râbî (Bedevî İle Karısı) Risâlesi ve Yorumu

Authors : Muammer Cengiz

Pages : 1-14

View : 87 | Download : 50

Publication Date : 2025-06-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Âbidin Paşa’nın (1843-1906) tasavvufî mahiyetteki eserlerinin başında hiç şüphesiz Mesnevî Şerhi gelmektedir. Bir devlet adamı olmasının yanında ona asıl şöhret kazandıran da bu önemli eseridir. Osmanlı son dönemindeki yaygın Türkçe şerhlerden biri olması itibariyle temayüz eden ve Mesnevî’nin ilk cildinin şerhini ihtiva eden metni İsmâil Ankaravî, Sarı Abdullah Efendi ve İsmail Hakkı Bursevî gibi Osmanlı dönemi Türkçe Mesnevî şârihleri ile gelişen yorumculuğu tevarüs etmiş olması itibariyle kayda değerdir. Bununla birlikte Âbidin Paşa şerhinin ayırıcı vasfı dönemi açısından daha sade ve anlaşılır bir dil üzerinden Mesnevî’yi takdim etme ve yorumlama amacına dayanır. Bir Osmanlı bürokratı olarak Paşa’nın Mesnevî’ye olan dikkat ve ilgisi izahtan varestedir. Fakat onun Mesnevî Şerhi’nde yer alan Merd-i A’râbî (bedevî ile karısı) kıssasına ilişkin şerhini ehemmiyetine binaen “hikmet-âmiz” olarak niteleyip müstakil olarak ayrıca neşretmesi üzerinde durulması gereken bir konudur. Zira mezkur kıssa/hikâye Mevlâna’nın düşünce dünyası ve Mesnevî’nin anlam haritası açısından temsil gücü yüksek bir metindir. Mesnevî’de yer alan bedevî ile karısı hakkındaki hikâyeye odaklanan akademik çalışmalar bulunmakla birlikte Paşa’nın bu hikâyeye ilgisini ve yaklaşımını konu edinen bir incelemeye tesadüf edilmemiştir. Bu çalışma çerçevesinde Paşa’nın mezkur kıssaya dönük ilgisi tasavvuf düşüncesi ve Mevlânâ’nın mirası üzerinden okunmaya ve değerlendirilmeye çalışılacaktır.
Keywords : Âbidin Paşa, Mesnevî Şerhi, Bedevî ile Karısı, Akıl, Nefis.

ORIGINAL ARTICLE URL