Emevîlerin Keskin Kılıcı “Haccâc” Etrafında Oluşan Bağışlama Temalı Anekdotik Rivayetlerin Klasik Arap Edebiyatı Kaynaklarına Yansıması

Authors : Şükrü Dinçer

Pages : 573-600

Doi:10.17120/omuifd.1650639

View : 88 | Download : 91

Publication Date : 2025-12-29

Article Type : Research Paper

Abstract :Emevîler döneminde yaşamış, askeri, idari, iktisadi, ilmi, sosyal ve kültürel icraatları nedeniyle kendinden en fazla söz ettiren devlet adamlarından Haccâc b. Yûsuf es-Sekafî (ö. 95/715) gerek okuduğu hutbelerde gerekse muhtelif meclislerde yaptığı konuşmalarda fesahat ve belagat yüklü sözlerine tesadüf ettiğimiz, edebi yönü de ön plana çıkan isimlerdendir. Haccâc’ı Arap edebiyatı açısından önemli kılan özelliklerden biri de onunla muhalifleri ve hasımları arasında yaşanan diyaloglar sırasında karşılıklı kullanılan edebi dildir. Hasımlarına genel olarak çok sert şekilde cezalar vermesiyle ünlü Haccâc’ın, Emevî devleti ve hanedanına ya da kendisine karşı suç işleyen kimseleri çeşitli nedenlerle zaman zaman affettiği de görülmektedir. İşte bu makalenin konusu klasik Arap edebiyatı kaynaklarında yer alan, Haccâc’ın ya da celladının keskin, soğuk kılıcıyla tanışmak üzere olan ya da sıradan bir suçtan dolayı cezası verilecekken, hasımlarının söylemiş olduğu edebi ifadeler, ibretlik sözler, verdikleri zekice karşılıklar, başvurdukları ustaca kelime oyunları sayesinde onun vereceği cezadan kurtulmalarını konu alan anekdotik rivayetlerdir. Çalışmada, İslam tarihinde zalimliği ve gaddarlığıyla tanınan, Emevîlerin keskin kılıcı Haccâc’ın fazla gündem olmayan insani yönlerine; merhamete gelerek hasımlarını bağışlamasına, komik durumlara ya da mizahi cevaplara gülerek mukabele edişine klasik Arap edebiyatındaki anekdotik rivayetler esas alınarak projeksiyon tutmak hedeflenmektedir.
Keywords : Arap dili ve belagatı, klasik Arap edebiyatı, Haccâc, hayat kurtaran cevaplar, hüsn-i tehallus

ORIGINAL ARTICLE URL