Klasik Türk Şiiri Terminolojisini Belâgat Çerçevesinde Anlamlandırma

Authors : Üzeyir ASLAN
Pages : 211-221
Doi:10.29000/rumelide.454269
View : 46 | Download : 13
Publication Date : 2018-08-20
Article Type : Conference Paper
Abstract :Şair tezkireleri klasik Türk edebiyatının en önemli biyografi kaynaklarıdır. Türkçe yazılmış en eski tezkire Ali Şîr Nevâyî’nin Mecâlisü’n-Nefâ’is’ idir. Ondan sonra kaleme alınan Sehî Bey’in Heşt Bihişt’ i Nevâyî’nin eserini örnek alır.  15. yy.dan 19. yy.a kadar klasik tarzda tezkireler yazılmaya devam etmiştir. Arap ve Fars edebiyatındakiler de dahil olmak üzere bu eserlerde ortak terminoloji kullanılmaktadır. Latîfî Tezkiresi örneğinden hareketle bu terminolojinin şimdilik bir kısmının, klasik edebiyatın retoriğini oluşturan fesâhat ve belâgat kuralları çerçevesinde hangi anlamda kullanılmış olabileceğini inceledik. Latîfî Tezkiresi’ nde geçen kavramlardan bazıları şunlardır: selîs, selâset, revân, latîf, letâfet, hoş, nâzük, rakîk, lezzet, güşâde, vâzıh, rûşen, lâyıh, metîn, ma’mûr, muhkem, râsıh, garâbet, vahşiyyât, hâyîde, yâve, gılzet, sâde, sathî, pâk, sâf, hemvâr, muhayyel, rengîn, tasannu’, musanna’, tetebbu’, tercüme, taklîd. Bu kavramlardan selîs, revân insert ignore into journalissuearticles values(akıcılık);; latîf, hoş, nâzük, rakîk, lezzet insert ignore into journalissuearticles values(tatlılık);; güşâde, vâzıh, rûşen, lâyıh insert ignore into journalissuearticles values(açıklık);; metîn, ma’mûr, muhkem, râsıh insert ignore into journalissuearticles values(sağlamlık);; garâbet, vahşî insert ignore into journalissuearticles values(alışılmışın dışında kullanım);; hâyîde, yâve, gılzet insert ignore into journalissuearticles values(bayağılık); fesâhatle ilgilidir. Sâde, sathî, pâk, hemvâr insert ignore into journalissuearticles values(me’ânî);; muhayyel, rengîn, zîbâ insert ignore into journalissuearticles values(beyân);; masnû’, san’at, tasannu’, musanna’ insert ignore into journalissuearticles values(bedî’); ise belâgatle ilgilidir. Bu kavramlar doğrudan şiiri niteler. Tetebbu’, tercüme, taklîd ise şiirin oluşum aşamasını ifade eder.
Keywords : Tenkit, terim, fesahat, belâgat, Latîfî

ORIGINAL ARTICLE URL