TÜRK DİPLOMATİK ARŞİVİ BELGELERİNDE HÜSEYİN RAGIP BAYDUR’UN MOSKOVA BÜYÜKELÇİLİĞİ VE TÜRK-RUS İLİŞKİLERİ

Authors : Nurettin Çakıcı

Pages : 173-205

Doi:10.48068/rusad.1775879

View : 118 | Download : 162

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Cumhuriyet döneminin önemli diplomatlarından biri olan Hüseyin Ragıp Bey, iki farklı dönemde aynı başkentte büyükelçi olarak görev yapmıştır. Moskova’daki ilk büyükelçilik döneminde Türkiye ve Sovyetler Birliği arasındaki ilişkilerin “dostane” olduğunun ifade edilmesi gerekmektedir. Hüseyin Ragıp Bey’in Türk Dışişleri Bakanlığına gönderdiği raporlardan hareketle 1929–1934 yılları arasında iki ülke arasındaki ilişkilerin daha çok iktisadi alana yönelik olduğunu söylemek mümkündür. Bu dönemde tarafların temsilcileri arasında imzalanan ticaret anlaşmaları ile bir yandan ilişkilerin geliştirilmesi sağlanmaya diğer taraftan da 1929 Dünya Ekonomik Buhranının etkileri azaltılmaya çalışılmıştır. Sözü edilen süreçte Türk ve Sovyet hükümetleri arasında karşılıklı resmi ziyaretler gerçekleştirilmiştir. Bu ziyaretlerde Türk-Sovyet dostluğuna vurgu yapılmakla birlikte devletler arasındaki sorunların barışçıl yollar ile çözülmesi gerektiği hususu dile getirilmiştir. İkinci Dünya Savaşı’na giden süreçte revizyonist ve anti-revizyonist blokların belirginleşmeye başladığı yıllarda Türk ve Sovyet hükümetleri barış ve güvenliğin sağlanması ve devamından yana olan uluslararası paktlara katılmıştır. Hüseyin Ragıp Bey’in ikinci dönem Moskova büyükelçiliği ise gerek Türk-Sovyet ilişkileri açısından gerekse uluslararası konjonktür açısından oldukça kritik bir sürece denk gelmektedir. Zira 1943’te, bir yandan savaşın en şiddetli çarpışmaları yaşanırken diğer taraftan da Moskova Alman işgali tehlikesiyle karşı karşıya kalmıştır. 1943 yılı itibariyle Müttefikler Sovyet yetkililerinin de telkinleriyle Müttefikler safında savaşa girmesi için Türkiye üzerindeki baskılarını arttırmıştır. Türkiye’nin savaş boyunca izlediği savaş dışı kalma politikası, Türk-Sovyet ilişkilerinde birtakım gerginlikler yaşanmasına ve sözü edilen ilişkilerde bir soğukluğun ortaya çıkmasına neden olmuştur. Zira Sovyetler Birliği yetkilileri, Türkiye’nin Müttefiklerin safında savaşa girerek, Almanya’ya karşı Sovyetler Birliği’nin yükünü hafifletmemiş olmasından yakınmaktaydı. Bu kapsamda kurulan diplomatik temaslarda eski dostlarından tarafsız kalmaktan çok daha fazlasını beklediklerini ifade etmekteydiler. Savaşta üstünlüğü ele geçirdikten sonra Sovyetler Birliği’nin Türkiye’ye yönelik politikasında köklü değişim ve dönüşümler yaşanmıştır. Dolayısıyla Hüseyin Ragıp Bey’in Moskova büyükelçiliği, Türk-Sovyet ilişkilerinin hem dostane ve iş birliği çerçevesinde şekillendiği hem de savaşın gölgesinde yeniden tanımlanmaya muhtaç olduğu iki önemli kırılma dönemini kapsamaktadır. Bu çalışmada, Hüseyin Ragıp Bey’in Moskova büyükelçiliği dönemlerindeki (1929–1934/1943–1944) diplomatik faaliyetlerinin yanı sıra Türk-Sovyet ilişkileri ve iki farklı dönemde Türk dış politikasının stratejik yönelimleri değerlendirilecektir.
Keywords : Sovyetler Birliği, Hüseyin Ragıp Baydur, Türk-Sovyet ilişkileri, Moskova, İkinci Dünya Savaşı, Türk Diplomatik Arşivi

ORIGINAL ARTICLE URL