Deylemli Kumandan Leylâ b. Numân (ö. 309/921)

Authors : Cihan Gençtürk

Pages : 309-324

Doi:10.71218/asobid.1817222

View : 25 | Download : 27

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :IX. yüzyılın sonları ile X. yüzyılın başlarında yaşamış olan Leylâ b. Numân, Deylemliler’in köklü hanedanlarından olan Fûlâdvend kabilesine mensup bir kumandandır. Ailesi, özellikle Taberistân’daki Zeydî hâkimiyeti döneminde siyasi ve askerî bakımdan etkin bir konumda bulunmuş; kardeşleri Fîrûzân, Leylâ, Şîrec ve Vehsûdân Taberistân Zeydîleri’nin ordusunda çeşitli görevler üstlenmiştir. Leylâ b. Numân da kardeşleri gibi Taberistân Zeydîleri’nin hizmetinde bulunmuş ve üstlendiği görevler sayesinde kısa sürede öne çıkmış, özellikle Sâmânîler’e karşı yürütülen mücadelelerde kazandığı askerî başarılarla bölgesel bir güç hâline gelmiştir. Bununla birlikte 308 (921) yılında Hasan b. Ali el-Utrûş’un yerine geçen Hasan b. Kâsım ed-Dâî tarafından Cürcân valiliğine tayin edilmesi siyasi nüfuzunu artırmıştır. Daha sonra ise Sâmânîler’in hâkimiyetinde bulunan Nîşâbûr’u 309 (921) yılında ele geçirerek, kendi adına sikke kestirmesiyle fiilî bağımsızlık iddiasını açık bir biçimde ortaya koyarak bu düşüncesini somutlaştırmıştır. Ancak bu yükseliş ve fiilî bağımsızlık, Sâmânî Emîri Saîd Nasr b. Ahmed’in aralarında vezir Muhammed b. Ubeydullah el-Belamî, Bekir b. Muhammed b. Elyesa, Muhammed b. Muzaffer b. Muhtâc, Sîmcûr ed-Devâtî, Harezmşâh, Karahanlı Satuk Buğra Han gibi önemli şahsiyetlerin yer aldığı büyük bir orduyu sevk etmesine neden olmuştur. Rebîülevvel 309 (Temmuz-Ağustos 921) tarihinde Tûs yakınlarında gerçekleşen savaşta Leylâ b. Numân’ın ölmesiyle birlikte fiilî bağımsızlığı son bulmuştur. Bu çalışma, Leylâ b. Numân’ın askerî ve idarî faaliyetlerini es-Sâbî, İbnü’l-Esîr, İbn Haldûn, Gerdîzî ve İbn İsfendiyâr gibi klasik kaynaklar ışığında inceleyerek, Deylemliler’in Abbâsîlerin ve Sâmânîlerîn İran coğrafyasında nüfuz kaybetmeye başladıkları dönemde kazandıkları siyasal ve askerî kimliği yeniden değerlendirmektedir. Analiz, kaynaklar arasındaki farklı anlatımları karşılaştırmalı biçimde ele alarak Deylemliler’in güçleşme sürecinin Ziyârî ve Büveyhî iktidarına giden tarihsel zeminini ortaya koymaktadır.
Keywords : Deylemliler, Hasan b. Kâsım ed-Dâî, Leylâ b. Numân, Sâmânîler, Taberistân Zeydîleri

ORIGINAL ARTICLE URL