Türkiye Türkçesindeki -lık Ekinin Rusçadaki Sözcük Türetme Ekleriyle Biçim birimsel ve Anlamsal Eşdeğerlilik Açısından Karşılaştırmalı İncelenmesi

Authors : Reşat Şakar

Pages : 1849-1862

Doi:10.29110/soylemdergi.1775255

View : 83 | Download : 148

Publication Date : 2025-12-28

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, Türkiye Türkçesindeki -lık / -lik ekinin biçim bilimsel işlevlerini Rusçadaki sözcük türetme ekleriyle karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Türkçede tek bir ekle gerçekleştirilen soyut kavram, meslek, topluluk veya durum bildiren adların, Rusçada farklı morfolojik stratejiler ve çeşitli ekler aracılığıyla karşılanması, araştırmanın temel çıkış noktasıdır. Çalışmanın amacı, -lık / -lik ekinin Rusçadaki biçim birimsel karşılıklarını işlev ve anlam düzeyinde tespit ederek, iki dil arasındaki benzerlik ve farklılıkları ortaya koymaktır. Araştırma, karşılaştırmalı dil bilim çerçevesinde betimleyici ve çözümleyici yöntemlerle yürütülmüştür. Öncelikle Türkçede -lık / -lik eki ile türetilmiş sözcükler anlam alanlarına göre (soyut kavram, meslek, topluluk vb.) sınıflandırılmış, ardından Rusçada bu anlam alanlarını karşılayan ekler belirlenmiştir. Veri seti, N. Şvedova’nın editörlüğündeki Russkaya grammatika (Rus. Русская грамматика)’dan elde edilen ve -lık / -lik ekine anlamca denk düşen Rusça son ekler ile bu eklerle türetilmiş sözcüklerden oluşturulmuştur. Sözcüklerin kök/gövde yapısı, aldığı ekler, sözlük tanımları ve üretkenlik düzeyleri incelenmiş; karşılaştırmada hem biçimsel benzerlik hem de anlamsal örtüşme dikkate alınmıştır. Analizler sonucunda, -lık / -lik ekine karşılık gelen 27 Rusça son ek tespit edilmiştir. Bunların 23’ü biçim birimsel ve anlamsal tam örtüşme, 4’ü ise anlamsal kısmi örtüşme sergilemektedir. Elde edilen veriler, Rusçada özellikle -ство, -ость, -щина, -изна eklerinin -lık / -lik ekinin işlevlerini karşılama konusunda yüksek üretkenliğe sahip olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak, Türkçedeki -lık / -lik ekinin başka bir dilde bire bir biçim bilimsel karşılığının bulunmadığı, ancak işlevsel karşılaştırmalarla anlamlı eşdeğerliklerin ortaya konulabileceği görülmüştür. Bu çalışma, iki dil arasındaki biçim birimsel ilişkileri açıklığa kavuşturarak çeviri, dil öğretimi ve sözlükbilim alanlarında kullanılabilecek bir karşılık eşleme modeli sunmaktadır.
Keywords : Biçim bilim, Karşılaştırmalı dil bilim, Rusça, Türkçe, Eşdeğerlik, Ek, -lık / -lik eki, Anlam kategorileri, Sözcük türetme stratejileri

ORIGINAL ARTICLE URL