Tarımsal Ürün Uygunluğu Açısından İklimsel Risklerin Agroklimatik Göstergelerle Analizi: Türkiye-Siirt İli Özelinde Bir Çalışma

Authors : Serkan Sabancı

Pages : 239-256

Doi:10.19159/tutad.1724203

View : 207 | Download : 543

Publication Date : 2025-10-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, Türkiye’nin Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde yer alan Siirt ilinde iklim değişikliğinin tarımsal üretim üzerindeki etkilerini agroklimatik göstergeler temelinde ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmada, 1939-2024 dönemine ait uzun süreli sıcaklık ve yağış verileri ile 2020-2024 yılları arasındaki saatlik sıcaklık kayıtları kullanılmıştır. Meteorolojik veriler Siirt, Kurtalan, Tillo, Eruh, Pervari ve Şirvan istasyonlarından temin edilmiştir. Agroklimatik gösterge olarak gelişme derece günleri (GDG), sıcaklık eşikleri, vejetasyon devresi ve standartlaştırılmış yağış buharlaşma-terleme indeksi (SPEI, Standardized Precipitation Evapotranspiration Index) hesaplanmıştır. Ayrıca Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC, Intergovernmental Panel on Climate Change) altıncı değerlendirme raporu kapsamında sunulan ortak sosyoekonomik rotalar senaryoları (SSP, Shared Socioeconomic Pathways) dikkate alınarak 2050 ve 2100 yılları için tarımsal termal uygunluk projeksiyonları yapılmıştır. Bulgular, sıcaklık eşiklerinin aşılma sıklığının yıllar içerisinde belirgin biçimde arttığını ortaya koymaktadır. Çalışmada, 27 °C üzerindeki gün sayısı 1939’da yaklaşık 70 gün iken, 2020 sonrası dönemde 100 günün üzerine çıkmıştır. 30 °C üzeri günler yıllık ortalama +0.26 gün artış göstermiş, 33 °C üzerindeki günler 2000 sonrası dönemde 20 gün/yıl düzeyine ulaşmıştır. Saatlik sıcaklık analizleri, yaz aylarında özellikle 11:00-17:00 saatleri arasında 35 °C üzerindeki değerlerin yoğunlaştığını göstermektedir. Yıllık kümülatif GDG değeri 10 °C taban sıcaklığına göre yaklaşık 2250 °C-gün olarak hesaplanmıştır. Gelecek projeksiyonlarına göre bu değer SSP2-4.5 senaryosunda 2100 yılında ~3050 °C-gün, SSP5-8.5 senaryosunda ise ~3450 °C-gün düzeyine ulaşabilecektir. Bu durum, mısır, pamuk, Zivzik narı ve Siirt fıstığı gibi ürünlerin gelişim eşiğine daha erken ulaşacağını göstermektedir. Vejetasyon devresi 1939’da yaklaşık 290 gün iken günümüzde 330-340 güne uzamıştır. İlçeler bazında farklılıklar belirgindir. Kurtalan ve Aydınlar’da 8-9 ayı bulan uzun sezona karşılık, Pervari’de 150-200 günle sınırlı bir dönem söz konusudur. Bu bulgular, tarımsal takvimlerin değiştiğini ortaya koymaktadır. Kuraklık analizleri, 1980 sonrası dönemde kısa vadeli (SPEI-3) kuraklıkların sıklaştığını, 2000 sonrası dönemde ise uzun süreli hidrolojik kuraklıkların (SPEI-12 < -2) yaygınlaştığını göstermiştir. 1999, 2007, 2014, 2021 ve 2024 yılları özellikle şiddetli kuraklık döngülerinin öne çıktığı yıllar olmuştur. Sonuç olarak, Siirt ilinde artan GDG birikimi ve uzayan vejetasyon devresi bazı ürünler için üretim avantajı sağlarken, yüksek sıcaklık eşiklerinin aşılması ve sıklaşan kuraklık döngüleri özellikle su talebi yüksek ürünlerde verim kaybı riskini artırmaktadır. Bu nedenle ürün türlerinin iklim koşullarına göre yeniden planlanması, sulama altyapısının güçlendirilmesi ve iklim uyum politikalarının uygulanması tarımsal sürdürülebilirlik açısından zorunludur.
Keywords : Agroklimatik risk, gelişme derece günleri, kuraklık indeksi, vejetasyon devresi, iklim senaryoları

ORIGINAL ARTICLE URL