Şiir Çevirisi Kuramında Tipolojik Baskınlık- Şiirsellik: Orhan Veli’nin Güzel Havalar ve Bedava Adlı Şiirlerinin Rusça Çevirisi Örneğinde

Authors : Meliha Oskay Gökalp

Pages : 27-47

Doi:10.56387/ahbvedebiyat.1709754

View : 30 | Download : 25

Publication Date : 2025-12-29

Article Type : Research Paper

Abstract :Edebî çevirinin, özellikle şiirsel metinlerin çevirisinin incelenmesinde son yıllarda giderek daha fazla vurgulanan kavramlardan biri de \\\"şiirsellik\\\"tir. Bu kavram, yalnızca biçimsel bir estetikten ibaret olmayıp, metnin varlıksal bütünlüğünü temsil eden derin yapısal bir kategori olarak ele alınmaktadır. Natalya Şutyomova, kaynak ve çeviri metinlerin karşılaştırmalı analizinde “şiirsellik”i kurucu bir eksen olarak benimseyen özgün bir model önermektedir. Bu modele göre, şiirsellik bir şiir metninin tipolojik baskınlığını (dominantını) oluşturan ve onu diğer metin türlerinden ayıran dört temel unsurun bileşiminden doğar: fikrî yapı (идейность), duygusallık (эмотивность), imgelem (образность) ve sanatsal dilsel biçim (художественная языковая форма). Şutyomova’ya göre, bu dört unsurun bir araya gelerek oluşturduğu “şiirsellik” (поэтичность), şiirin özüyle (сущность) özdeştir. Bu kuramsal temelde yürütülen karşılaştırmalı analiz, kaynak metnin şiirselliğinin hedef kültürde ne ölçüde temsil edildiğini, başka bir ifadeyle, metnin özünün ne ölçüde “kırılmadan” ya da “bozulmadan” yeniden üretildiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Burada temsilin düzeyi, çeviri metnin “uyumlu ((консонансный) tipi” (yani şiirselliği yüksek oranda yansıtan), “uyumlu-uyumsuz(консонансно- диссонансный) tipi” (şiirselliğin kısmen yansıması) ya da “uyumsuz(диссонансный) tipi” (şiirselliğin temel bileşenlerini zayıflatan ya da kaybeden) bir çeviri olarak sınıflandırılmasını mümkün kılar, Kaynak metindeki şiirselliğin hedef kültürde nasıl temsil edildiği konusu çeviri eleştirisi, öğretimi ve tarihçesi gibi alanlarda karşılaştırmalı analiz için temel bir ilke olabileceği öne sürülmektedir. Bu bağlamda şiir çevirisi kuramı metodolojik olarak felsefi, estetik, dilbilimsel ve edebî kuramlara dayanan teorik poetika yaklaşımları ile çağdaş bilişsel-söylemsel ve hermeneutik çeviri kuramlarına dayanmaktadır. Bu çalışmada Şutyomova’nın önerdiği şiir çevirisinde tipolojik baskınlık-şiirsellik kavramından yola çıkarak Orhan Veli’nin Güzel Havalar ve Bedava başlıklı şiirlerinin Radi Fiş ve Alev İbragimov tarafından Rusçaya yapılan çevirileri karşılaştırmalı olarak incelenecektir. Karşılaştırmalı inceleme sonucunda şairin şiirlerinin tipolojik baskınlığının-şiirselliğinin ne ölçüde hedef dile aktarıldığı ortaya koymaya çalışılacaktır. Bir anlamda bu çalışma şiir çevirisi eleştirisine kuramsal bakış açısı sunmayı hedeflemektedir.
Keywords : Şiir Çevirisi, Kuram, Tipolojik Baskın Öge, Şiirsellik, Orhan Veli.

ORIGINAL ARTICLE URL