Teknoloji Felsefesi ve Yapay Zekâ Kuşakları Bakımından Dünya Toplumları

Authors : Muhammet Özdemir, Buşra Aşik Birlik

Pages : 114-132

Doi:10.38015/sbyy.1696199

View : 64 | Download : 77

Publication Date : 2025-06-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışmada teknoloji felsefesi ve yapay zekâya ilişkin kendi dillerinde geliştirdikleri söylemler bakımından dünya toplumları bir karşılaştırma ve değerlendirmeye tabi tutulmaktadırlar. Deneyimsel yönelim (emprical turn) adlandırmasıyla işarette bulunulan Anglosakson eğilim ve insancıl yaklaşım (hümanizm) adlandırmasıyla işarette bulunulabilecek Avrupa-merkezci eğilim iki temel yaklaşımı belirlemektedir. Bu ikisini doğrudan takip edip benimseyerek veya iki yaklaşım arasında çeşitli yeni eğilimler üreterek dünya toplumları teknoloji felsefesi ve yapay zekâ söylemlerini somutlaştırmaktadırlar. Deneyimsel yönelimin endüstri devriminden itibaren öncü olması ve yapay zekâ ile insan arasındaki tartışmanın 1950 yılında İngilizce literatürde başlaması nedeniyle kronoloji ve sağduyu deneyimsel yönelim baz alınarak uygulanmaktadır. Bu uygulamanın Batı Avrupa toplumlarında da 2020’li yıllarda karşılık bulmaya başladığı ve Avrupalıların kendi insanlarını insanın esas örneği niteliğinde kabul ettikleri teknoloji görüşünden uzaklaşmayı tercih ettikleri görülebilmektedir. Alan Turing, Joseph Agassi, Matt Carter, Val Dusek ve David J. Chalmers gibi birçok düşünür deneyimsel eğilim açısından, Martin Heidegger, Jean Paul Sartre, Jacques Ellul, Claude Kramer ve Luca M. Possati gibi birçok düşünür muhafazakâr ve insancıl eğilim açısından kayda değerdir. Bununla birlikte Alberto Romele gibi Batı Avrupalı olup artık deneyimsel yönelimin teknoloji felsefesi ve yapay zekâ görüşünü Avrupa için daha doğru ve hatta mecburi bulmaya başlayan filozoflar bulunmaktadır. ABD, İngiltere ve Çin gibi yapay zekâ üreticisi ülkeler deneyimsel yönelimi ve yapay zekâ üretiminde gecikmiş Avrupa Birliği ülkeleri ve genel itibariyle post-kolonyal toplumlar muhafazakâr ve insancıl eğilimi tercih etmektedirler. Türkiye 23.10.2023 tarihinde resmi olarak kabul edilen On İkinci Kalkınma Planı’nda 53 kez yapay zekâdan söz etmektedir. 2024-2028 tarihleri arasını kapsayan plana göre Türkiye’nin yapay zekâ teknolojisi üreticisi olması hedeflenmektedir. Bununla birlikte Türkiye’de üretilen teknoloji felsefesi ve yapay zekâ söylemlerinin tamamının bu hedefle uyuşacak nitelikte deneyimsel yönelimi benimsediği söylenemez. Bu çalışma dünya toplumlarının yapay zekâ felsefesi kuşaklarını birbirleriyle karşılaştırıp analiz ederek geçerli ortak bir kronoloji ve bilinç zamanı oluşturmaya girişmektedir. Böylece hangi toplumun yapay zekâ felsefesi bakımından hangi kronoloji veya bilinç kuşağında yaşadığı anlaşılabilmektedir.
Keywords : teknoloji felsefesi, yapay zeka, deneyimsel yönelim, Türkiye, kuşaklar

ORIGINAL ARTICLE URL