Kömürden Çıkışta Adil Geçiş: Türkiye İçin Bir Yol Haritası

Bu çalışma, Türkiye’nin 2053 net sıfır hedefi bağlamında kömürden çıkışın nasıl tasarlanabileceğini adil geçiş perspektifiyle inceler. Yöntem olarak nitel belge analizi benimsenmiş; 2023–2025 döneminde 7552 sayılı İklim Kanunu ve ikincil düzenleme taslakları, bakanlık politika notları, OECD–ILO–IRENA raporları ile Almanya, Kanada ve Güney Afrika karşılaştırmaları tematik kodlama üzerinden değerlendirilmiştir. Analiz, ulusal emisyon ticaret sistemi (ETS) için oluşturulan hukuki zemin, uygulama takvimi ve yönetişim düzenlemelerini; Türkiye’nin kömür politikaları ve kurumsal kapasitesi ışığında ele alır. Bulgular, kömürden çıkışın hız ve güvenilirliğinin, ikincil mevzuatın zamanında ve öngörülebilir biçimde tamamlanmasına kritik ölçüde bağlı olduğunu; bağlayıcı bir çıkış takviminin yokluğunun ve yaklaşık 3,2 GW’lık yeni kömür boru hattının, yatırım sinyallerini zayıflattığını; kanunun ETS için dayanak sağlamakla birlikte gelirlerin adil geçişe tahsisi, çok düzeyli yerel yönetişim ve İzleme–Raporlama–Doğrulama (Monitoring, Reporting, Verification – MRV) ile açık veri hükümlerinin uygulamada ayrıntılandırılmayı beklediğini; ayrıca Avrupa Birliği’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (Carbon Border Adjustment Mechanism – CBAM) kaynaklı rekabet baskısının, karbon yoğun üretimin maliyetini artırarak dönüşümün aciliyetini güçlendirdiğini göstermektedir. Çalışma, sektörel olarak ayrıştırılmış bağlayıcı bir kömür çıkış takviminin; ETS gelirlerinin şeffaf bir Adil Geçiş Fonu’na (AGF) yasal tahsisi (ring-fencing); yerel yönetimlere yetki ve kaynak devri ile güçlü bir MRV–açık veri altyapısının eşzamanlı olarak hayata geçirilmesini gerektirir. Sonuç olarak, Türkiye’nin ulusal hedeflerini uluslararası yükümlülüklerle uyumlu kılabilmesi, ETS odaklı düzenleyici çerçevenin sosyal boyutla bütünleştiği; kurumsal olarak tutarlı ve öngörülebilir bir uygulama mimarisine bağlıdır.