TÜRKİYE VE AZERBAYCAN TÜRKÇELERİNDE ÖZNE TERİMİNİN KARŞILAŞTIRMALI İNCELENMESİ

Authors : Kübra Duran Şafak, Meriç Güven

Pages : 131-151

Doi:10.29217/usaksosbil.1739729

View : 122 | Download : 206

Publication Date : 2025-12-29

Article Type : Research Paper

Abstract :Söz dizimi, cümledeki anlamı kuran ögelerin düzenini inceleyen bir alandır. Bu ögelerden biri olan özne, yüklemle birlikte cümlenin temel anlam çerçevesini oluşturur. Türkiye Türkçesi ile Azerbaycan Türkçesi, özneyi benzer biçimlerde tanımlar; ancak adlandırma ve sınıflandırma yöntemlerinde bazı ayrımlar bulunur. Türkiye Türkçesinde özne, yargının kime veya neye ait olduğunu belirten unsur olarak tanımlanır. Bu çerçevede özne terimi yaygın biçimde kullanılırken, geçmişte mübteda, fail, yüklet ve kimse gibi farklı sözcüklerle de ifade edilmiştir. Bazı kaynaklar yalnızca yüklemi temel öge kabul ederken, bazıları özneyi de bu yapının parçası olarak görür. Azerbaycan Türkçesinde ise en sık rastlanan terim mübtədadır. Bunun yanında kimi kaynaklarda subyekt ve müsnədileyh sözcüklerine de yer verildiği görülür. Her iki lehçede özne, yükleme yönelen ve yargının merkezinde bulunan öge olarak tanımlanır. Tanım bakımından yakınlık bulunsa da sınıflandırma ölçütleri farklıdır. Türkiye Türkçesinde özne, görevine veya cümledeki yerine göre değerlendirilirken; Azerbaycan Türkçesinde hangi sözcük türleriyle kurulduğuna göre gruplandırılır. Bu farklılıklar, iki lehçede kullanılan adlandırmaların söz dizimi anlayışını nasıl etkilediğini göstermektedir. Çalışma, özne teriminin iki lehçedeki kullanım biçimlerini karşılaştırmalı olarak değerlendirmeyi, söz konusu terminolojik çeşitliliğin söz dizimi üzerindeki etkilerini açıklamayı amaçlamaktadır.
Keywords : Türkiye Türkçesi, Azerbaycan Türkçesi, özne, terim, söz dizimi, terminoloji

ORIGINAL ARTICLE URL