İtidal Kavramı Açısından Ziya Gökalp`in “Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak” Sentezi

Authors : Mehmet Göle, Yusuf Bahri Gündoğdu

Pages : 171-185

Doi:10.54893/vanid.1742945

View : 82 | Download : 181

Publication Date : 2025-12-15

Article Type : Research Paper

Abstract :II. Meşrutiyet dönemi, sosyal bütünlüğün kaybedildiği, siyasî kamplaşma oluştuğu, ekonomik ve sosyal problemlerin kronikleştiği bir buhran dönemidir. Bu zaman diliminde buhrandan çıkışı öngören, siyasal ve sosyal söylemlere sahip çeşitli fikrî akımlar ortaya çıkmıştır. Böyle bir fikrî cepheleşmenin içinde Türkçülüğün ideoloğu olarak görülen, kimi çalışmalarda uyum ve sentez adamı olarak nitelenen Ziya Gökalp, birbirine muhalif bulunan bu akımların görüşlerini “Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak” sentezinde bir araya getirmeye çalışarak bir sosyal bütünlük denemesinde bulunmaktadır. Gökalp üç cereyanın da hakiki ihtiyaçlardan doğduğunu, sosyal temellerinin olduğunu ve aralarında bir zıtlık görmediğini ifade etmektedir. Türklüğü milliyet, İslamlığı milletlerarası bir olgu olarak tarif etmekte, aralarında bir uyuşmazlık olmadığını savunmaktadır. Batıcılığın ise bir kültür mukallitliği değil, bilim ve teknik transferi olduğunu, buna da karşı olunamayacağını söylemektedir. Bu sebeplerden dolayı bu çalışmada “Gökalp\\\'in ‘Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak’ sentezi, dönemin fikir dünyasına bir itidal çağrısı niteliği taşımakta mıdır?” sorusuna cevap aranmaktadır. Bununla beraber Gökalp\\\'in “Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak” sentezinin incelenmesinin İslam fikir dünyasındaki itidal arayışına katkı sağlayacağı düşünülmüştür. Çalışma sırasında Gökalp’in “Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak” eseri merkeze alınarak bu dönemde yazdığı diğer eserler araştırmanın evreni olarak kabul edilmiştir. Konunun yapısına uygun yöntemin nitel araştırma metotlarından durum araştırması, veri toplama aracının ise doküman analizi olduğu düşünülmüş ve bu usûller kullanılarak sonuca ulaşılmaya çalışılmıştır. Son tahlilde, Gökalp’in “Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak” sentezinin, cepheleşen toplum kesimlerine karşı bir itidal çağrısı olarak görülebileceği kanaatine varılmıştır. Çünkü Gökalp dönemin fikrî akımlarının bayraklaştırdığı millî benliği, dinî kimliği ve modernleşmeyi uyumlu bir bütün hâline getirmeye çalışmakta; topluma tek ve anlamlı bir kimlik etrafında bütünleşme teklifinde bulunmaktadır.
Keywords : Sosyoloji, Osmanlı, II. Meşrutiyet, Gökalp, İ’tidal

ORIGINAL ARTICLE URL