Kurucu bir ulusal tahayyül aracı olarak şiir: Genç Kalemler Dergisi’ndeki şiirlerin sosyo-politik analizi

Authors : Necip Yıldız
Pages : 251-271
Doi:10.58588/aru-jfeas.1640187
View : 44 | Download : 87
Publication Date : 2025-12-15
Article Type : Research Paper
Abstract :Osmanlı Devleti’nde II. Meşrutiyet sonrası iyice canlanan basın yayın hayatı içinde Genç Kalemler dergisinin özel bir yeri vardır. Genç Kalemler dergisi, Yeni Lisan hareketi aracılığıyla, yaşayan sade Türkçe’yi Osmanlı topraklarında hem konuşma hem de yazı dili olarak hâkim kılmaya çalışması noktasında öncü bir kültürel/politik dergi olarak dikkat çekmektedir. Yayınına Osmanlıcı çizgide başlayan dergi, zamanla “Türkçü” çizgisini iyice belirginleştirmiştir. Dergideki yazarların Milli Edebiyat akımına öncülük ettiği bilinmektedir. Zira derginin, Türk uluslaşma sürecine sosyo-politik bir tahayyül (ortamı) sağladığı, tarihsel bir gerçektir. Bunu yaparken dergi, uluslaş(tır)manın doğası gereği, yoğun bir “ötekileştirme”ye başvurmak durumunda kalmıştır. Bu makalede, Genç Kalemler dergisindeki şiirler sosyo-politik bir bakış açısıyla analiz edilmiş ve dergide Ali Canip ve Ömer Seyfettin’in yanı sıra, özellikle hece ölçüsü aracılığıyla sosyo-politik temaları öncü bir tutum ve özgün bir (Türkçü) kelime dağarcığıyla manzumeleştirmeyi başaran Gökalp’in, ulus-inşasına yoğun bir katkı sağladıkları sonucuna ulaşılmıştır. Eleştirel bir değerlendirmeyle bakıldığında ise; özellikle derginin son dönemlerinde yayımlanan şiirlere yoğun bir militarizmin ve yabancı düşmanlığının eşlik ettiği tespit edilmiştir. Dergideki şiirlerde yabancılara karşı geliştirilen olumsuz düşünceler, düşmanlık, kin ve öç alma duygularının dozajının giderek artmasında, özellikle Trablus savaşının belirgin bir etkisi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca dergiyi doğrudan destekleyen İttihat ve Terakki Cemiyetinin Türkçü/militarist angajmanlarının da dergideki hikâye ve şiirlerin giderek daha politize ve ajitasyon içerikli olmasına etki etmiş olabileceği iddia edilmiştir.
Keywords : Genç Kalemler Dergisi, Epik/Politik Şiir, Trablus Savaşı, İttihat ve Terakki Cemiyeti, Türkçülük, Uluslaşma

ORIGINAL ARTICLE URL