Eski Uygur Budist Metinlerinde Ay’ın Kozmik ve Sembolik Anlamı

Authors : Hacer Tokyürek

Pages : 177-252

Doi:10.46614/ijous.1702154

View : 76 | Download : 92

Publication Date : 2025-06-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışmada, Eski Uygur Budist metinlerinde yer alan Marīcī figürü ile Ay’a dair sembolik, kozmolojik ve astronomik anlatımlar karşılaştırmalı bir perspektifle ele alınmıştır. Marīcī’nin ışık ve koruma temaları üzerinden kozmik düzenin dişil ilkesi olarak konumlandırılması, onun yalnızca Tantrik gelenekte değil, Eski Uygur Budist düşüncesinde de metafiziksel bir ışık kaynağı olarak görüldüğünü ortaya koymuştur. Benzer biçimde, Ay figürü de hem zamanın ritmini düzenleyen göksel bir varlık hem de saṃsāranın dönüşümünü temsil eden mitolojik bir unsur olarak çok katmanlı bir anlama sahiptir. Ay’ın evreleri üzerinden Buddha’nın doğumu, aydınlanması ve Nirvāṇa’ya erişimiyle kurulan sembolik bağ, Budist kozmolojideki zaman–ışık–aydınlanma üçlüsünün merkezî rolünü pekiştirmektedir. Eski Uygur metinlerinde dolunayın Buddha’nın yüzüyle özdeşleştirilmesi, ışığın arınma ve ilahi bilgiyle olan ilişkisini kültürel bir simgeye dönüştürmüştür. Sonuç olarak, hem Marīcī hem de Ay figürü, Eski Uygur Budist evren tasavvurunda yalnızca göksel varlıklar değil; aynı zamanda kozmik düzenin, zamanın ve metafizik aydınlanmanın cinsiyetlendirilmiş ve sembolleştirilmiş temsilleri olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu bağlamda, Eski Uygur Budizmi kozmoloji, mitoloji ve astronomi arasında kurduğu derin ilişkiler aracılığıyla çok yönlü bir kültürel ve felsefi birikimi yansıtmaktadır.
Keywords : Eski Uygurca, Budist metinler, Ay, astronomi, dinî sembolizm.

ORIGINAL ARTICLE URL