KESÊTİYEKANÎ NÊW ÇÎROKÎ EFSÛNAWÎY KURDÎ

Authors : Mezher ÎBRAHÎMÎ
Pages : 103-126
View : 11 | Download : 3
Publication Date : 2016-08-02
Article Type : Review Paper
Abstract :Çîrokî efsûnawî, meydanî milmilanêy nêwan dû hêzî çake û xirape ye. Lem  çîrokane da, Pallewan wek rêberî berey çake, be piştîwanîy yarmetîderan, be ser  tawankare xeyallî û mirove pîs û çewsênerekan da serdekewêt û cîhanêk dûr le  zilm û xirape wedî dehênêt. Vladimir Propp, be pêy kirdewe û erkî kesêtiyekan,  heft aqarî çalakîy destnîşan kirdûwe. Çîroke efsûnawîyekan, sererray lêkçûnî  pêkhateyan, le hendê layenewe ciyawaz in. Kesêtiyekan, layenêkî em ciyawazî û  taybetmendiyane pêkdehênin û lêkollîneweyan detwanêt rêga bo berawirdkarîy  çîrokî netewekan xoş bikat. Dozrawekanî em twêjîneweye eweman bo rûn  dekatewe ke mirov wek pallewanî em aqare, le zorîney çîrokekan da le corî çalak,  le zayendî nêr, bira yan xuşkî biçûk yan taqane ye. Le barî pêgey komellayetîyewe,  nîwey pallewanekan le binemalley padişa û nîwekey dîkeş xellkî asayî û hejar in.  Herweha taûtwêkirdinî nawî pallewanekan, dûpatbûnewey penca le sedî çend  nawêkî zortir Erebî pîşan dedat. Kesêtiye çalakekanî şeş aqarekey tirî çirokî  efsûnawîy Kurdî bem şêweyen: A. Tawankar: dêw, ejdîha, endamanî xêzanî  pallewan, pîrejin, derwêş û padişa; B. Yarmetîder: keristey cadûyî, giyanleberan û  be taybet esp, dêw, sîmurx, pîrejin, kiçe paşa û perîzadekan; C. Şazadexan: kiçanî  padişa û perîzadekan; D. Bexşinde: dêw, Xidrî Zîndû yan piyawî ridênsipî, û  perîzadekan; E. Berrêker: endamanî xêzanî pallewan, şazadexan û bawkî; F.  Pallewanî diroyîn: bira gewre û awellzawakanî pallewan. Be giştî, detwanîn  kesêtiye amadekanî nêw çîrokî efsûnawîy Kurdî, be gwêrey hellwêstyan le  beranber pallewan da, be ser sê destey serekî da dabeş bikeyn: 1. Piştîwananî  hemîşeyî, wekû giyanleberan, Xidrî Zîndû, sîmurx û perî; 2. Dujminanî hemîşeyî,  wekû ejdîha û derwêş; 3. Ewaney le her dû taqimeke da cê degrin, wekû dêw,  pîrejin, şazadexan û padişakan. 
Keywords : Çîrokî efsûnawî, çîrokî Kurdî, aqarî çalakî, kesêtî, Vladimir Propp

ORIGINAL ARTICLE URL