İmâmiyye Şîası’nda Ahbârîlik ve Usûlîlik Ekollerinin Zihniyet Analizi Bağlamında İncelenmesi -Tefrika Konusunu Ele Alan Âyetlerin Yorumu Örnekleminde-

Authors : Cenksu Üçer, Erva Nur Turus, Öznur Yüksel

Pages : 121-144

Doi:10.48203/siader.1833296

View : 382 | Download : 344

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışmada İmâmiyye Şîası içinde yer alan Ahbâriyye ve Usûliyye ekolüne mensup âlimlerin tefrika konusunu içeren âyetlerle ilgili yorum ve görüşleri incelenmektedir. İmâmiyye Şîası içinde ana hatlarıyla akıl-nakil ilişkisine dair tutumlarına bağlı olarak Ahbâriyye ve Usûliyye şeklinde iki ana ekol bulunmaktadır. İslam Mezhepleri Tarihi alanında zihniyet analizi önemli bir metodik yaklaşımdır. Her mezhep, ekol veya grubun İslam Mezhepleri Tarihinde tartışılan ana konular hakkındaki görüşlerinin sahip oldukları zihniyet ve sistemlerine göre şekillendiği bir gerçektir. Mezhep ya da ekollerin Kur’an âyetlerini anlama biçimleri ve âyetlere getirdikleri açıklamalar yine zihniyetleri ve sistemlerine göre olacaktır. Ahbâriyye ve Usûliyye ekollerine mensup âlimlerin tefrika konusunu içeren âyetlere yaklaşımlarının incelenmesi, bu durumun anlaşılmasına katkı sağlayacağı düşüncesiyle önemli görülmüştür. Çalışmada Ahbârî ve Usûlî âlimlerin ilgili âyetler hakkındaki yorum ve yaklaşımlarının mukayeseli bir şekilde ortaya konulması amaçlanmaktadır. Araştırmada öncelikle Ahbârîlik ve Usûlîlik ekolleri hakkında genel bir bilgilendirme yapılması, sonrasında Kur’ân-ı Kerîm’de tefrika konusunu ele alan bazı âyetler hakkında genel bir çerçeve çizilmesi, tefrika konusunu ihtiva eden âyetlere Ahbârî ve Usûlî ekol mensubu müfessirlerin getirmiş oldukları açıklamaların kronolojik olarak mukayeseli bir şekilde incelenmesi hedeflenmiştir. Çalışmanın varsayımı Ahbâriyye ve Usûliyye ekolleri İmâmiyye Şîası içinde yer alsa da bu iki ekolün zihniyet ve usul farklılığına bağlı olarak âyetlere getirdikleri anlamlandırmaların farklı olacağı şeklindedir. Nitel araştırma hüviyetli bir durum çalışması olarak planlanan bu araştırmada Kur’an’da tefrika konusunu işleyen ve “dinde ayrılık ve gruplaşma’’ bağlamında anlamlandırılan 8 (sekiz) âyet-i kerîme amaçlı örneklem ile seçilmiş ve bunlar çalışmanın bağımlı değişkenleri olarak belirlenmiştir. Söz konusu âyet-i kerîmeler şunlardır: Âl-i İmran Sûresi 3/103 ve 105, el-En’âm Sûresi 6/153 ve 159, er-Rûm Sûresi 30/32, eş-Şûrâ Sûresi 42/13 ve 14, Beyyine Sûresi 98/4. Her iki ekole mensup farklı zaman dilimlerinde yaşanan müfessirler ise araştırmanın bağımsız değişkenleri olarak belirlenmiştir. Doküman taraması yoluyla Ahbâriyye ve Usûliyye ekollerine mensup müfessirlerin eserlerindeki âyetlere yaklaşımları derlenmiş, elde edilen veriler deskriptif/tasviri yaklaşım çerçevesinde bağımsız değişkenlere göre mukayeseli bir şekilde incelenerek içerik analizi yapılmıştır. Ahbâriyye ve Usûliyye ekollerine mensup âlimlerin âyetlere bazı ortak anlamlar vermekle beraber zihniyet farklılığına bağlı olarak farklı anlamlar da verebildikleri görülmüştür. Söz gelimi “Allah’ın ipi” ifadesini Usûliyye’ye mensup âlimler Kur’an, Hz. Peygamber ve İslam gibi anlamlarla ifade ederken; Ahbarîyye’ye mensup âlimlerin bu anlamlarıyla beraber Hz. Ali ve Hz. Ali’nin velâyeti gibi anlamlar vermiştir. Bunun da habere yaklaşımla ilgili olduğu görülmektedir.
Keywords : : İslam Mezhepleri Tarihi, İmâmiyye Şîası, Ahbâriyye Ekolü, Usûliyye Ekolü, Tefrika Konusunu İçeren Âyetler.

ORIGINAL ARTICLE URL