MODERN TÜRK HİKÂYECİLİĞİNİN İLK ÜRÜNLERİNDEN MÜSAMERETNAME’NİN SÖZ VARLIĞI ÜZERİNE BAZI NOTLAR

Authors : Enfel DOĞAN

Pages : 81-92

Doi:10.31455/asya.1196741

View : 85 | Download : 76

Publication Date : 2023-05-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Emin Nihad Bey insert ignore into journalissuearticles values(1838-1879); tarafından, 1872-1875 yılları arasında yayımlanan Müsameretname, on iki cüzde tamamlanmış olup yedi uzun hikâyeden meydana gelmektedir. Bu eser, edebiyatımızda, modern insert ignore into journalissuearticles values(Batı tarzı); Türk hikâyeciliğinin ilk örneklerinden biri olarak kabul edilmektedir. “Müsameretname” sözcüğü gece sohbetleri, gece hikâyeleri anlamına gelmekte olup eser, uzun kış gecelerinde bir araya gelen kişilerin birbirlerine hikâyeler anlatmalarıyla oluşur. Müsameretname’de ara sıra döneminin klasik Osmanlı Türkçesiyle yazılmış ifadelere rastlanmakla beraber halkın konuşma dilinden de birçok öge de eser içerisinde bulunmaktadır: a); Bugünün ölçünlü dilinde kullanmadığımız Türkçe ve Türkçeleşmiş kelimeler: yoğunuzdu! insert ignore into journalissuearticles values(= yok artık);, deyindi! insert ignore into journalissuearticles values(= haydi);, alındı! insert ignore into journalissuearticles values(= alın işte);, benilledim insert ignore into journalissuearticles values(< belinledim= irkildim/ürktüm);, kuşkutma- insert ignore into journalissuearticles values(= ürkütmemek);, öğür insert ignore into journalissuearticles values(= alışmış, dost);, çemreyerek insert ignore into journalissuearticles values(= kolları, paçaları sıvayarak);, ayaktaşını insert ignore into journalissuearticles values(= arkadaşını);, başının döngünlüğünden insert ignore into journalissuearticles values(= dönmesinden);, yunucu insert ignore into journalissuearticles values(= yıkanıcı); vb. b); Bugüne göre anlam farklılığı içeren kullanımlar: vâsıta insert ignore into journalissuearticles values(= deyyus);, bilet insert ignore into journalissuearticles values(= pusula, not kâğıdı);, kumpaslar insert ignore into journalissuearticles values(=hayaller); kurarak, kıyaklık insert ignore into journalissuearticles values(= insafsızlık, gaddarlık);, ekşice insert ignore into journalissuearticles values(= olumsuz); vb. c); Mahallî kelimeler: tufakot insert ignore into journalissuearticles values(=ağa);, çellecuk insert ignore into journalissuearticles values(=çocuk);, gumul insert ignore into journalissuearticles values(= kurabiye);, cago insert ignore into journalissuearticles values(= yağmurluk);, kedük insert ignore into journalissuearticles values(= gocuk);, ligago insert ignore into journalissuearticles values(= Çerkez pastırması);, çevaka insert ignore into journalissuearticles values(= ayakkabı); vb. Müsameretname’de –bir kısmı daha önce sözlüklerde yer almamış- çok sayıda ilginç deyim ve az sayıda da atasözü bulunmaktadır. Bu makalede, Müsameretname’nin yukarıda bir kısmına değinilen zengin ve ilginç söz varlığı konusundaki tespitlerimiz bir sınıflandırma dâhilinde dile getirilmiştir.
Keywords : Emin Nihad, Müsameretname, söz varlığı, sözcük, deyim

ORIGINAL ARTICLE URL