Eski Türkçeden Harezm Türkçesine İsim Durum Eklerinin Kullanılışları Üzerine

Authors : Burhan Baran

Pages : 179-202

Doi:10.31455/asya.1538264

View : 139 | Download : 153

Publication Date : 2024-12-29

Article Type : Research Paper

Abstract :Türkiye Türkçesi ve diğer çağdaş Türk lehçelerinde kullanılan isim durum eklerinin kökenlerini öğrenmek, onların kullanılış şekilleri ve fonksiyonlarının daha iyi anlaşılmasını sağlayacaktır. Eski ve Orta Türkçe metinleri bu bakımdan önemlidir. Orta Türkçe dönemi, zaman olarak 11-15. yüzyıllar arasını, yer olarak Anadolu ve Orta Asya’yı kapsar. Bu dönem, tarihî Türk lehçelerinin söz varlığı, ses ve şekil özellikleri bakımından birbirinden yoğun bir biçimde etkilendiği bir dönem olup Eski Türkçe ile Yeni Türkçe arasında bir köprü görevi görmektedir. Geniş bir zaman dilimini ve alanı kapsayan bu dönemi tümüyle incelemek çok daha geniş bir çalışmayı gerektirmektedir. Bu nedenle makale; Eski Türkçe, Karahanlı Türkçesi ve Harezm Türkçesine ait bazı metinlerle sınırlandırılmıştır. Makalede Eski Türkçe ve Karahanlı Türkçesine ait sınırlı sayıda örneğe yer verilmiş, Harezm Türkçesi metinleri ise daha geniş bir şekilde pek çok örnek cümle verilmek suretiyle incelenmiştir. Harezm Türkçesi bazı araştırmacılara göre Orta Türkçeyi temsil etmekte ve bu lehçe için Müşterek Orta Asya Türkçesi de denilmektedir. Ancak çoğunluk görüşüne göre Harezm Türkçesi, Orta Türkçenin tümünü değil bir bölümünü temsil etmektedir. Bu makaledeki verilere göre Eski Türkçe, Karahanlı Türkçesi ve Harezm Türkçesinde tespit edilen isim durum ekleri şunlardır: İlgi durumu her üç dönemde de +(n)Ing; yükleme durumu Eski Türkçe ve Karahanlı Türkçesinde +(I)g, +(n)I², Harezm Türkçesinde +(n)I²; yönelme durumu Eski Türkçede çoğunlukla +kA, Harezm Türkçesinde +GA, +(y)A, Karahanlı Türkçesinde +GA; bulunma durumu her üç dönemde de +DA; ayrılma durumu Eski Türkçede +DI²n, Karahanlı Türkçesinde +DI²n, +Dan, Harezm Türkçesinde +dI²n; araç-birliktelik durumu Eski Türkçede +(I)n, Karahanlı Türkçesi ve Harezm Türkçesinde +(I)n, +lA; eşitlik durumu her üç dönemde de +çA; yer-yön durumu Eski Türkçede +GArI, +rA, Karahanlı Türkçesi ve Harezm Türkçesinde +GArI, +ArI, +rA, +rU şeklindedir.
Keywords : Eski Türkçe, Karahanlı Türkçesi, Harezm Türkçesi, İsim Durum Ekleri

ORIGINAL ARTICLE URL