ROMENCE VE TÜRKÇE GENEL SÖZLÜKLERDE DOĞAL TÜRLERİN TANIMINA KARŞILAŞTIRMALI BİR BAKIŞ: `DENİZ` ÖRNEĞİ

Authors : Berrin Özcan

Pages : 1-19

View : 75 | Download : 280

Publication Date : 2025-10-25

Article Type : Review Paper

Abstract :Sözlükbilimi açısından doğal bir türün tanımı, sözcüğün sınırlarının belirlenmesi ve diğer yakın doğal türlerle ayrımının yapılmasıyla oluşturulur. Bu çalışmada doğal bir tür olan “deniz” sözcüğünün Romence ve Türkçe sözcüklerdeki tanımlarını anlambilimsel yöntem ve ölçütlere göre değerlendirilmiş, “deniz” sözlükbiriminin temel ve alt anlamlarını sınıflandırılmış, her iki dildeki tanımlar, alt anlamlar ve örnekleri karşılaştırılmış, Türkçe ve Romence genel sözlüklerdeki farklılıklar ve benzerlikler ortaya çıkarılmış, çalışmanın sonunda genel tek dilli Türkçe sözlük için bir tanım önerisinde bulunulmuştur. Bu kapsamda, Türkçe için Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük, Dil Derneği Türkçe Sözlük, Kubbealtı Lugatı, Ötüken Türkçe Sözlük; Romence için Dicționarul explicativ al limbii române (Romencenin Açıklamalı Sözlüğü-DexOnline), Dicționarul etimologic român (Romencenin Etimolojik Sözlüğü) ve Dicționarul limbii romîne literare contemporane (Çağdaş Edebi Romen Dili Sözlüğü) sözlükleri seçilmiştir. Belirlenen sözlüklerde sözlükbirimin türü, köken bilgisi, çekimli biçimi, örneklendirme gibi teknik özelliklerine yer vermede farklılıklar benimsendiği, temel tanımda ortaklık olduğu ancak, sınır belirlemede ya da diğer yakın anlamlı sözlükbirimlerle ayrımını vermede bazı sözlüklerin yeterli olmadığı tespit edilmiştir. Her iki dil sözlüklerinde de “deniz” sözcüğünün mecaz anlamları-na genellikle yer verildiği, ayrıca Romencede “deniz” ve “büyük” anlamı aynı sözcükle (Rom. mare) karşı-lanmasına rağmen mecaz anlamlarda paralellik olduğu belirlenmiştir. Yan ve terim anlamının Türkçe sözlük-lerde daha zengin olduğu görülmüştür. Çalışmanın sonuç bölümünde Güncel Türkçe Sözlük’te yer alması uygun görülen bir sözlükbirim modeli oluşturulmuştur.
Keywords : Sözlük, Sözlükbilim, Sözcükbilim, Anlambilim, Romen-ce, Türkçe, Doğal Türlerin Tanımı, Deniz

ORIGINAL ARTICLE URL