دراسة تأصيلية نقدية رفع التعارض بين النصوص بالجمع والترجيح، بين أهل الحديث وأهل الرأي

Authors : Mohamad Anas SARMINI

Pages : 77-98

Doi:10.26650/di.2020.31.1.0008

View : 34 | Download : 8

Publication Date : 2020-06-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu araştırma, hadis ve fıkıh ilimleri arasında ortak meselelerden biri olan, ulemânın şer’i nasslar arasında meydana gelen teâruzu gidermede izledikleri yöntemi ele almaktadır. Hadis ve fıkıh usulü kitapları bu konuda iki usulün varlığından bahseder. Söz konusu iki yöntem; muhaddisler ile cumhur fukahânın takip ettiği usûl ile Hanefîlerin izlediği yöntemdir. Bununla beraber mezkûr yöntem farklılığını ehl-i hadîs ve ehl-i re’y medreselerinin usullerine dayandırmak mümkündür. Çalışmada öne sürülen iddia; nasslar arasında teâruzu giderme hususunda Hanefî mezhebinde kullanılan yaygın usûlün, sırasıyla nesih, tercih ve cem‘ olduğu görüşünün, ehl-i re’y medresesinin usûlünü yansıtmadığıdır. Bununla birlikte söz konusu sıralama bir takım problemler içermekte olup, mezhebin usulüne muhalefet etmekte ve bizâtihî mezhep kurucularının görüşleri ile de çelişmektedir. Mezkûr konu Dr. Şerif Hâtim el-Avnî tarafından da çalışılmış ve teâruz halinde Hanefî usulünün hadisçilerle mutâbakât sağladığı yani öncelikle nasslar arasında cem‘ imkânının araştırılıp, mümkün olmaması halinde sırasıyla tercih ve nesh yöntemlerinin takip edildiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu araştırmada ise Dr. Şerif Hâtim tarafından ortaya konulan sonuç irdelenerek, tahlil ve değerlendirilmelerde bulunulmuş olup, ittifak ve ihtilaf edilen noktalar belirlenmiş, ek olarak birtakım eleştiri ve itirazlara da yer verilmiştir. Ardından Hanefî mezhebi içerisinde dile getirilen görüşlere uygun olarak takip edilen yöntem ortaya koyulmuştur. Bu noktada Dr. Hâtim tarafından dile getirilen neshin öncelikli olmadığı görüşü kabul edilirken, tercihin cem‘e öncelendiği fikri ise benimsenmemektedir. Araştırma, bahsi geçen iddiayı destekleyen birçok delilli de ihtiva eder.
Keywords : Hadis, Usûlül fıkıh, Nasslar Arasında Teâruz, Ehl i Rey, Tercih, Cem, Nesih

ORIGINAL ARTICLE URL