Bir Memlük Emirinin Tartışmalı Evliliği Bağlamında Hanefî Denklik Öğretisinin Yeniden Yorumlanması: Sirâceddin el-Hindî (ö. 773/1372) Örneği

Authors : Okan Kadir Yılmaz

Pages : 173-209

Doi:10.26650/di.2023.34.2.1342766

View : 87 | Download : 68

Publication Date : 2024-06-07

Article Type : Research Paper

Abstract :Hanefî mezhebinin nikâh hukukundaki klasik denklik öğretisine göre erkeğin evleneceği kadına belli unsurlarda denk olması gerekir. Kişinin kendisinin ve atalarının geçmişinde kölelik ve gayrimüslimlik gibi hususların bulunmaması da bu denklik unsurları arasında yer alır. Dolayısıyla bu ve diğer denklik unsurlarını taşımayan bir erkek bunları taşıyan bir kadına denk görülmediği için ikisi arasında gerçekleşen evlilik, bazı koşullarda bâtıl (geçersiz) kabul edilirken, bazı durumlarda da lâzım (bağlayıcı) görülmez. 8./14. yüzyılın ikinci yarısında Bahrî/Türk Memlükler döneminde üst düzey rütbeli bir Memlük emiri ile (Emir Beştek) sultanının kız kardeşi ya da kızı (Hond Sâre) arasında gerçekleşen bir evliliğin geçerliliği Hanefi mezhebine ait bu denklik öğretisi temelinde tartışılmıştır. Kimliği bilinmeyen bazı fıkıhçılar tarafından söz konusu evliliğin Hanefi mezhebine göre geçersiz olduğu ileri sürülürken, dönemin Mısır Hanefi Kâdılkudâtı Siraceddin el-Hindî konuyla ilgili bir risale kaleme alarak (Risâle fî mesʾeleti’l-kefâʾeh) bu evliliğin geçerliliğini savunmuştur. Hindî’nin fıkıh usûlü ilkelerinden ve fıkhî tahrîc yönteminden faydalanarak ortaya koyduğu bu savunu, Hanefi mezhebinin kurucu denklik öğretisinin, Memlüklerin hakimiyetiyle birlikte bölgede değişen siyasi ve sosyal yapıyı dikkate alan yenilikçi bir yorumunu da içermektedir.
Keywords : Memlükler, denklik kefâet, evlilik nikâh, Sultan el Melikül Eşref II Şaban b Hüseyin, Emir Beştek, Hond Sâre, Hanefi Mezhebi, Sirâceddin el Hindî

ORIGINAL ARTICLE URL