Abdülmelik b. Mervân Döneminde Divanların Arapçalaştırılması
Authors : Faruk Korkmaz
Pages : 121-139
Doi:10.33931/dergiabant.1613330
View : 113 | Download : 86
Publication Date : 2025-05-31
Article Type : Research Paper
Abstract :Bu makalede Emevî Halifesi Abdülmelik b. Mervân’ın (65-86/685-705) başlattığı ve devletin birliğini sağlama politikasının bir parçası olan divanların Arapçalaştırılması hareketi incelenecektir. İslâm’ın devlet nizamına kavuşup kurumsallaşmasını sağlayan etkenlerden biri de idarî sistemin temellerinden birisini oluşturan divan teşkilatının İslâm medeniyetine dahil edilmesidir. Halife Abdülmelik, siyasî ve askerî sahalardaki karışıklıkları ortadan kaldırıp devletin hâkimiyetini yeniden güçlendirdikten sonra idarî kurumları sistemli ve devletin resmî diline uygun hale getirmeye karar vermiştir. Bu hedefle divan sistemini yeniden yapılandırmış ve kurumsal hale getirmiştir. Divan kayıtlarının Arapçaya çevrilmesi ise bunun önemli bir parçasıdır. Arapçalaştırma hareketi, yaygın görüşe göre Dîvânü’l-harâclarda gerçekleştirilmiştir. Arapçalaştırma öncesinde fethedilen bölgelerdeki divanlarda fetihten önceki işleyiş devam ettirilmiş hatta yazım dilinde bile mahallî diller kullanılmıştır. Irak ve İran’da Farsça, Şam’da Rumca, Mısır’da Yunanca ve Kıptîce tercih edilmiştir. Divanların Arapçaya çevrilmesiyle devletin resmî yazışmalarında kullanılan tek dil Arapça olmuştur. Bu araştırmada divanların Arapçalaştırılmasının tarihî bağlamı ve neden gerçekleştirildiği, uygulamanın İslâm medeniyetine katkılarının olup olmadığı, tercümeyi gerçekleştiren kâtiplerin kimler olduğu, Arapçalaştırmanın ideolojik bir boyutunun olup olmadığı, divanların hangi standartlara göre Arapçaya aktarıldığı gibi sorulara cevap aranacaktır.Keywords : İslâm Tarihi, Emevîler, Abdülmelik b. Mervân, Divan, Arapçalaştırma, Dîvânü’l-harâc
ORIGINAL ARTICLE URL