Endokrin Bozucu Kimyasallar ve Tekstil Alanında Kullanımları

Authors : Levent TUTANÇ, Derya CANSIZ, Ebru EMEKLİ ALTURFAN, Ata ALTURFAN

Pages : 130-139

Doi:10.26650/experimed.2021.880534

View : 21 | Download : 12

Publication Date : 2021-08-25

Article Type : Review Paper

Abstract :Son yıllarda endokrin bozucu kimyasallar insert ignore into journalissuearticles values(EBK); olarak adlandırılan ve insan yapımı olan bileşikler bilim dünyasında dikkatleri üzerine çekmektedir. Bu kimyasallar endokrin sistemin gelişimini ve fonk-siyonunu değiştirebilmekte, hormonların bağlanma, taşınma, üre-tim ve vücuttan uzaklaştırılmaları üzerine etki etmektedir. Şu ana kadar yapılan bilimsel çalışmaların çoğu EBK’ların kanserojen etki-lerine, balıkların ve memelilerin üreme sistemlerine olan etkilerine odaklanmıştır. Amerika Birleşik Devletleri Çevre Koruma Ajansı`na insert ignore into journalissuearticles values(EPA); göre hormon taklit edebilme özelliği olan EBK`lar, homeos-tazın devamından ve gelişim ile ilgili süreçlerin regülasyonundan sorumlu olan hormonların üretimine, salgılanmasına, taşınmasına, bağlanmasına, metabolizmasına ya da eliminasyonuna müdaha-le edebilen dışsal ajanlar olarak tanımlanmaktadır. Dolayısıyla bu eksojen kimyasallardan en fazla endokrin sistem etkilenmektedir. Endokrin bozucular, hücrenin yağ dokusunda depolanabilirler. Bu sebeple EBK’ların çevre ve toplum sağlığı üzerindeki etkilerini mi-nimuma indirmek adına sıkı önlemlerin alınması gerekmektedir. İnsanlar ve hayvanlar EBK’lara günlük hayatta pek çok yol ile maruz kalabilmektedir. İnsanların maruz kaldığı yollardan biri de tekstil ürünlerinde bulunan EBK’lardır. EBK’ların sağlık üzerindeki olumsuz etkileri literatürdeki birçok araştırmada gözler önüne serilmiştir. Bilim ve teknolojinin bu ka-dar hızlı ilerlediği bir çağda bugüne kadar varlığı tespit edilen ve henüz tespit edilmemiş olan bu kimyasallarla kontamine olmamak imkansız gibi görünmektedir. Bu derlemede en yaygın EBK’lardan bisfenol A ve fitalatların etkileri hakkında bilgi verildikten sonra tekstil ürünlerinde belirlenen bis-fenol A ve fitalatlardan bahsedilecektir.
Keywords : Endokrin bozucu kimyasallar, bisfenol A, fita lat, tekstil sanay

ORIGINAL ARTICLE URL