Ortadoğu’nun Kavramsal Sınırları: Tarih, Politika ve Akademik Söylem Perspektifinden Bir Analiz

Authors : Sümeyra Hasar

Pages : 202-219

Doi:10.56671/hafizadergisi.1780292

View : 120 | Download : 327

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Ortadoğu kavramı, çoğu zaman yalnızca coğrafi bir tanımlama değil; batı merkezli bilgi üretim süreçlerinin ve siyasal çıkarların şekillendirdiği söylemsel bir araç olarak işlev görmektedir. Bu çalışma, kavramın tarihsel kökenlerinden günümüze uzanan dönüşümünü siyasal ve epistemolojik bağlamlarda eleştirel bir bakışla incelemektedir. Bu bağlamda, Ortadoğu’nun sınırlarının muğlaklığı, kavramın söylemsel olarak nasıl inşa edildiği; medya, akademi ve dış politika gibi alanlarda nasıl temsil edildiği; ayrıca bölge halklarının kendilerini nasıl tanımladıkları karşılaştırmalı bir biçimde analiz edilmiştir. Makale, postkolonyal kuram ve oryantalizm eleştirisi gibi kuramsal yaklaşımlar temelinde, Ortadoğu’nun sabit ve evrensel bir coğrafi alan değil, stratejik ve ideolojik ihtiyaçlara göre değişkenlik gösteren bir kurgu olduğunu ortaya koymaktadır. Bu çerçevede, Türkiye, İran ve Kuzey Afrika gibi ülkelerin zaman zaman bu tanıma dâhil edilip dışlandığı görülmektedir. Ayrıca, medya, akademi,dış politika gibi bilgi üretim alanlarında Ortadoğu’nun sıklıkla “şiddet”, “istikrarsızlık” ve “İslami terör” gibi olumsuz çağrışımlarla temsil edildiği saptanmıştır. Buna karşın, bölge halklarının kendilerine “ümmet”, “direniş” ve “vatan” küresel güney”, “Arap Dünyası” ve “İslam Coğrafyası” gibi kavramlar üzerinden yeni kavramsallaştırma alanları açtıkları gözlemlenmiştir. Alternatif adlandırmalar her ne kadar tek başına yeterli olmasa da, kavramsal çoğulluğun kapısını aralayabilecek potansiyele sahiptir. Sonuç olarak, çalışmada Ortadoğu’nun dışarıdan tanımlanması yerine içeriden, çoğulcu ve yerli bilgi sistemleri temelinde yeniden düşünülmesi gerektiği; bu yaklaşımın da epistemik adaletin sağlanması açısından önem taşıdığı sonucuna ulaşılmıştır.
Keywords : Ortadoğu, postkolonyalizm, oryantalizm, söylem, kimlik, epistemik adalet

ORIGINAL ARTICLE URL