Şehnâmeci Ârifî Fethullâh Çelebi’nin Farsçanın Sarfına Dair Bilinmeyen Bir Eseri: Cevâhirü’l-Ma‘ârif ve Zevâhirü’l-‘Avârif

Authors : Ömer Arslan

Pages : 271-301

Doi:10.26650/jos.1678079

View : 130 | Download : 209

Publication Date : 2025-10-22

Article Type : Research Paper

Abstract :Ârifî Fethullâh Çelebi, XVI. yüzyılda yaşamış, eserleriyle edebiyat tarihine geçmiş önemli bir isimdir. Kânûnî Sultân Süleymân’ın Şehnâmeciliği vazifesiyle meşhur olan Ârifî Fethullâh Çelebi’nin Şehnâme’sinin bugün bütün ciltleri elde bulunmasa da kaynaklardaki kayıtlara göre eserin 60.000 ila 70.000 beyit uzunluğunda olduğu söylenmektedir. Son derece üretken bir şair olan Ârifî’nin başta Şehnâme-i Âl-i Osmân olmak üzere tarihî ve edebî mahiyette birçok eseri bulunmaktadır, bazıları ise elde bulunmamakla birlikte kaynaklarda zikredilmektedir. Bu makalede ele alınmış olan Cevâhirü’l-Ma‘ârif ve Zevâhirü’l-‘Avârif de bugüne kadar kaynaklarda adı geçmeyen bir eser olup Farsçanın sarfına dair bilgilerin, Türkçe kaleme alındığı bir kılavuzdur. Eserin bilinen tek nüshası Süleymaniye Kütüphanesi Ayasofya koleksiyonundadır. Ârifî Fethullâh, metnin girişinde adını ve mahlasını yazmış, en meşhur eseri Şehnâme-i Âl-i Osmân’dan bahsetmiştir. Bu bölümdeki, Şehzâde Selîm’in, kardeşi Bâyezîd ile giriştiği Konya muharebesini anlatan ve galibiyet tarihini veren methiyeden, eserin Sultan II. Selîm’e sunulduğu anlaşılmaktadır. Mensur olarak yazılan Cevâhirü’l-Ma‘ârif ve Zevâhirü’l-‘Avârif’te çok sayıda Farsça beyit yer almaktadır. Aynı devrede, bu alana dair, mevcut eserler incelendiğinde Cevâhirü’l-Ma‘ârif ve Zevâhirü’l-‘Avârif’in gerek hacim ve kapsam gerek tertip itibarıyla özel bir yere sahip olduğu görülmektedir. Bu makalede, müellifin hayatı ve eserlerine değinildikten sonra, söz konusu eserin, XVI. yüzyılda Anadolu sahasında Farsçanın sarfına dair eserler arasındaki yeri ve öneminden bahsedilmiştir. Elde bulunan nüsha tanıtılmış, metnin biçim ve içerik özellikleri incelenmiştir. Ek olarak metnin bir kısmının transkripsiyonlu çevirisi ve tıpkıbasımı sunulmuştur.
Keywords : XVI. yüzyıl Türk edebiyatı, Farsça dil bilgisi, Cevâhirü’l-Ma‘ârif ve Zevâhirü’l-‘Avârif, Şehnâme, Ârifî Fethullâh Çelebi

ORIGINAL ARTICLE URL