Qobılandı Batır. Jeti Tomdıq (Kobılandı Batır. Yedi Ciltlik), Baş Redaktör K. Matıjanov, Almatı: Smart University Press, 2023

Authors : Moldir Bulut

Pages : 143-145

View : 117 | Download : 51

Publication Date : 2025-06-11

Article Type : Other Papers

Abstract :Türklerin kültürel mirası olan destanlar içinden Kazak Türklerinin Kobılandı Batır destanının yeri ayrıdır. 15. yüzyıl Kazak Hanlığı dönemindeki milli savunma, dış ve iç düşmanlara karşı mücadeleyi anlatan Kobılandı Batır destanı, Kazak kahramanlık destanları arasından hem hacimli olmasıyla hem de Kazak kültürünü yansıtma açısından önemlidir. Dolayısıyla destan anlatıcılar tarafından büyük bir zevkle anlatılmış ve çeşitli nüshaları ortaya çıkmıştır. Destan karmaşık yapısıyla ve zengin içeriğiyle araştırmacıların dikkatini çekmiştir. Dolayısıyla Kazakların severek dinlediği Kobılandı Batır destanı, 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren çeşitli matbaalarda basılmaya ve okura ulaşmaya başlamıştır. Destanı ilk olarak Ibıray Altınsarin, Marabay isimli anlatıcıdan yazıya geçirmiş ve 1860 yılında destanın bir bölümünü Kırgız Hrestomatyası kitabına dahil etmiştir. Ekim Devrimi’nden önce sözlü kültür üzerine araştırma yapan W. Radlov, G. N. Potanin ve A. Bökeyhan gibi bilim adamları Kobılandı Batır destanının Kazak halk edebiyatındaki yerine ve önemine değinmişlerdir. Destanla ilgili M. Awezov, S. Seyfullin, S. Mukanov, B. Kenjebayev, A. Marğulan ve A. Konıratbayev gibi halk bilimcileri de kayda değer araştırmalara imza atmışlardır. Kobılandı Batır destanı Sovyetler Birliği döneminde de Sovyetler Birliği dağıldıktan Kazakistan bağımsızlığını aldıktan sonra da birkaç kere yayımlanmıştır. Destan, bilimsel olarak ilk kez 1975 yılında Moskova’da yayımlanan SSCB Halklarının Destanları adlı kitap serisinde yer almıştır. Kültürel Miras projesi kapsamında hazırlanan 100 ciltten oluşan Babalar Sözü serisinin 35, 36, 37, 38 olmak üzere dört cildinde destanın 16 nüshası verilmiştir. Söz konusu seri 2014 yılında okurla kavuşmuştur. 2019 yılında yayımlanan on ciltlik Bozkır Folkloru Antolojisinin 1. cildine destanın 1914 yılında Kazan’da çıkan nüshası yayımlanmıştır. Kobılandı Batır destanının tüm nüshalarını içeren yeni bir yayın 2023 yılında destan sevenlerle buluşmuştur. Kenjehan Matıjanov’un baş redaktörlüğünü yürüttüğü ve diğer pek çok halk edebiyatçının emek verdiği Kobılandı Batır destanı 7 cilt olarak Almatı’da Smart University Press yayınevi tarafından yayımlanmıştır.Eserin 7 cildinde de yer alan nüshalardaki kahramanlar ve metnin içeriğinde çok fazla farklılık görülmemektedir. Bütün nüshalarda evli bir çiftin çocuksuz olması, Allahuteala’dan bir çocuk istemesi, evliyalara başvurmaları, dualarının kabul olarak çocuk sahibi olmaları, Kobılandı’nın kahramanlığı ile evlenme hadisesi, Kobılandı’nın eşi Kurtka’nın kocasına layık at yetiştirmesi, Kobılandı’nın düşmanlarını galip gelmesi ve vatanını özgürlüğe kavuşturması gibi motifler tüm nüshalarda karşımıza çıkmaktadır. Kazakistan Cumhuriyeti Bilimler Akademisi ve Yüksek Öğrenim Bakanlığına bağlı Merkez Kütüphanesi ile Muhtar Awezov Edebiyat ve Sanat Enstitüsünün El Yazmalar Fondunda Kobılandı Batır Destanının 29 nüshası bulunmaktadır. Söz konusu nüshalar Marabay, Mergenbay, Birjan Tolımbayev, Köşelek Elamanov, Nürpeyis Bayğanin, Aysa Baytabınulı, Murın Jırav Sengerbekov, Süyinşiali Janbırşıulı, Davletşe, Kulzak Amankeldiulı, Şapay Kalmağambetov, Erjan Eşimov, Nurseyit Biytilevov, Erejep Tilevmağambetulı, Sadvakas Dilmanov gibi anlatıcılara aittir. Söz konusu 7 cilde destanın çeşitli arşivlerde bulunan tüm nüshaları kesin bir dille belirtecek olursak 19 nüshası da alınmıştır. Esere sadece destan metni verilmemiş, açıklama bölümü altında yer, su adları, kişi isimler ile ilgili önemli bilgilere de yer verilmiştir. Metinde geçen yer ve su adlarının birçoğunun halihazırda şimdiki Kazakistan sınırları içinde bulunduğu tespit edilmiştir.
Keywords : Kazak Türkleri, Destancılık, Kobılandı Batır, Nüsha, Külliyat

ORIGINAL ARTICLE URL