Adıyaman İli Gerger İlçesi Çamiçi Köyü Oboları

Authors : Başaran Doğu Göktürk

Pages : 114-128

Doi:10.58242/millifolklor.1446871

View : 383 | Download : 565

Publication Date : 2025-12-18

Article Type : Research Paper

Abstract :Obolar şekil olarak farklılıklar gösterse de dünya üzerindeki tüm coğrafyalarda bulunmaktadır. Obolar, üst üste yığılı taşlardan yapılabildiği gibi kuru duvar biçiminde örülmüş kuleye benzeyen örneklere de sahiptir. Çoğunlukla kült alanlarını göstermek için yapılan oboların, arazi sınırlarını belirtmek, yol güzergâhlarında kaybolmayı engellemek gibi değişik işlevler için inşa edildikleri anlaşılmakta olup bu mimari ögeler halk mimarisi kapsamında değerlendirilebilir. Oboların daha önce yayınlara konu olmamış bir örneği de Adıyaman ili Gerger ilçesi Çamiçi köyü kadastro sınırlarında görülmüştür. Saha araştırmasında tespit edilen obolarla ilgili gerekli envanter çalışmaları sonrasında bölgede yaşayan halktan bilgi alınmıştır. Çalışmada oboların kökeniyle ilgili bilgi verilmiş ve tarihî kaynaklardaki izleri anlatılmıştır. Bölgede bulunan oboların ne zaman ve kimler tarafından nasıl yapıldığına yönelik sorulara yanıtlar aranmıştır. Oboların bulunduğu noktada bir de şehit mezarı olarak nitelendirilen etrafı irili ufaklı taş yığınlarıyla çevrili bir alan daha belirlenmiştir. Bu nedenle oboların bulunduğu bölge ve şehit mezarının konumlandığı yerler birbirinden ayrı ele alınmıştır. Arazi yüzeyinde irili ufaklı yüzlerce obo tespit edilmiştir. Bunların en dikkat çekici olanları dağın kuzey yamacında yer almaktadır. Buradaki obolar, taşların birbiri üzerine kuru duvar örgüsü biçiminde yerleştirilmesi sonucunda yükselen silindirik kule görünümlü örneklerden müteşekkildir. Aynı noktadaki sekiz obonun yüksekliği 100 cm’den daha fazla olarak ölçülmüştür. Köydeki yaşlılardan alınan bilgilere göre, bölge en az üç yüz yıldır bilinmekte ve ahali tarafından ziyaret edilmektedir. Bu ziyaretler sadece Çamiçi köyüyle sınırlı olmayıp çevre köyleri de kapsamaktadır. Ziyaretler sırasında oboların yanında kurbanlar kesildiği aktarılmıştır. Halk arasında bu bölgenin “ziyaret” ve “Hacıbaz” gibi isimlerle anıldığı belirtilmiştir. Obolara yapılan ziyaretlerin genel amacı dertlere derman, hastalıklara şifa, Tanrıya dua olarak sıralanabilir. Ayrıca bölgeden alınan taş ve toprağın şifalı olduğuna inanılarak kadınlar tarafından yenildiği bilinmektedir. Tarımla uğraşan kimselerin de bu taş ve toprağı tarlalarına saçarak zararlı böcek ve bitkilerden mahsullerini koruyacağına inanıldığı aktarılmıştır. Karşılaşılan bu oboların Anadolu içerisinde de benzerlerinin olduğu görülmüştür. Benzer ziyaretlerin yapıldığı çeşitli alanlara çalışma içerisinde ayrıntılı ve karşılaştırmalı biçimde değinilmiştir. Ankara, Çankırı, Denizli, Elâzığ, Gaziantep, Muğla, Mersin, Sivas, Şanlıurfa, Tunceli gibi şehirlerde rastlanılan örneklerin olduğu bölgedeki insanların da Çamiçi obolarına gelen kişilerle benzer gelenekleri devam ettirdiği anlaşılmıştır. Bunlar içerisinden en önemlileri kurban ve adak geleneğinin devam ettirilmesidir. Ortak özelliklerden bir diğeri hastalıklara şifa aranmasıdır. Çocuğu olmayan ailelerin de yine oboların bulunduğu alanlara geldiği ve çocuk sahibi olabilmek için çeşitli adaklarda bulundukları ortak özellikler arasında yerini almıştır. Günümüzde oboların benzerlerine Asya coğrafyasındaki ülkelerde sıklıkla rastlanmaktadır. Biçimsel olarak ortak özellikler gösteren emsalleri Kazakistan, Kırgızistan, Moğolistan ve Tuva gibi ülkelerde tespit edilmektedir. Bunun yanında tarihsel kayıtlarda da oboların varlığının görülmesi, bu geleneğin kaya resmi, geyikli taş, taş plaka mezarlar ve kurgan mezarlarla bağlantılı olarak çok daha eski dönemlerden bu yana sürdürülen bir gelenek olabileceğini akla getirmektedir.
Keywords : Adıyaman, obo, ovoo, Türkiye, Şamanizm.

ORIGINAL ARTICLE URL