ABDULAH ŠKALJİĆ’İN ‘TURCİZMİ U SRPSKOHRVATSKOM JEZİKU’ ADLI SÖZLÜĞÜNDEKİ TÜRKİZMLERDE OSMANLI TÜRKÇESİ KONUŞMA DİLİ

Authors : Prof Dr Yavuz Kartallıoğlu

Pages : 136-164

Doi:10.53711/balkanistik.1585351

View : 79 | Download : 57

Publication Date : 2024-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Balkan dillerinde “Türkizm” olarak adlandırılan Türkçe ögeler, genel olarak 15. yüzyıldan 20. yüzyıla kadar Boşnakça, Sırpça ve Hırvatça başta olmak üzere diğer Balkan dillerine yöneten ve yönetilen ilişkisinin bir sonucu olarak alıntılanmıştır. Türkizmlerle ilgili araştırmalarda, Türkizmlerin Balkan dillerine Osmanlı yazı ve konuşma dili, Batı Rumeli ağızları, Türkiye Türkçesi ve az olarak da Osmanlı Dönemi’nden önceki Türk dilleri aracılığıyla geçtiği öne sürülür. Türkizmlerin içinde Osmanlı Türkçesi yazı dili, Batı Rumeli ağızları ve özellikle Türkiye Türkçesiyle açıklanamayan bazı kelimeler, Osmanlı konuşma dilindeki biçimlerle büyük oranda açıklanabilmektedir. Osmanlı Türkçesi konuşma dilindeki biçimler de 15. yüzyıldan başlayarak genellikle Batılılar tarafından yazılan Latin harfli Osmanlı Türkçesi gramer, sözlük ve konuşma kılavuzlarından tespit edilebilir. Makalede Boşnakça, Sırpça ve Hırvatçaya Osmanlı Türkçesi konuşma dili aracılığıyla geçen Türkizmleri belirleyebilmek için Abdulah Škaljić’in ‘Turcizmi u srpskohrvatskom jeziku’ adlı sözlüğü baştan sona taranmış, Türkiye Türkçesinde kullanılmayan 114 kelimenin Osmanlı Türkçesinin hangi döneminde adı geçen üç dile alıntılanmış olabileceği tespit edilmeye çalışılmıştır. İnceleme sonucunda Arapça, Farsça ve bazı Batı dilleri kökenli Türkizmlerin Osmanlı Türkçesi Dönemi’nde daha çok Osmanlı Türkçesi konuşma dili verisi olarak asli biçimlerine yakın ve ara biçimleriyle de Boşnakça, Sırpça ve Hırvatçaya alıntılandığı tespit edilmiştir. Abdulah Škaljić’in köken dil olarak standart Türkiye Türkçesini gösterdiği bazı kelimeler Türkiye Türkçesinden değil, Osmanlı Türkçesi konuşma dili aracılığıyla geçmiştir: adžamija, akça, alajbeg, atmejdan, badihava-badava, bogda, dua-doa, fùčija, gulampara-kulambara-kulampara, keyf-kef, ògraš, zavzavat-zarzavat. Kelimelerin yanında Osmanlı Türkçesindeki bazı ekler de o dönemdeki biçimleriyle Boşnakça, Sırpça ve Hırvatçaya alıntılanmıştır: alàhbilur, alahunèmrile, alahvèrsun, aldumašče, anladum, òldi.
Keywords : Türkizm, Osmanlı Türkçesi konuşma dili, Rumeli ağızları, Boşnakça, Sırpça, Hırvatça, Abdulah Škaljić

ORIGINAL ARTICLE URL