Fojnica Çarşı Camii’ne İmam-Hatip Olarak Atanmasına Dair Şeyh Hacı Hafız Husnî Numanagić Efendi’in Tevcîhnâmesinin İncelenmesi

Authors : Mustafa Kukuruzovıć
Pages : 964-974
Doi:10.30622/tarr.1823151
View : 206 | Download : 283
Publication Date : 2025-12-30
Article Type : Research Paper
Abstract :Bu çalışma, Osmanlı diplomatiği bilimi çerçevesinde, 27 Nisan 1889 tarihli ve Bosna Hersek’in Fojnica kasabasındaki Çarşı Camii’e Hacı Hafız Husnî Numanagić’in imam-hatip olarak atanmasına dair düzenlenen tevcîhnâmeyi incelemektedir. Araştırma, belgenin paleografik özelliklerini, dil ve üslup düzenini, diplomatik yapısını ve zeyl bölümünü nitel araştırma yaklaşımıyla ve doküman incelemesi yöntemiyle analiz etmektedir. Söz konusu olan belge, rik’a bozması tarzında kaleme alınmıştır. Dilsel açıdan metin, Arapça ve Farsça terkiplere dayanan klasik resmî üslubu sürdürmekte; buna karşılık zeyl kısmı daha kısa, teknik ve malî terminoloji ağırlıklı bir yapı sergilemektedir. Diplomatik açıdan, belge klasik tevcîhnâme düzenine uygun olarak gerekçe, hukukî dayanak, hüküm ve kapanış bölümlerinden oluşmaktadır. Bu bölümler, dinî görevlerin tayin süreçlerinde Osmanlı geleneğinin Bosna’da 19. yüzyılın sonlarında dahi korunduğunu göstermektedir. Belgenin en dikkat çekici yönlerinden biri, hem Osmanlı Padişahı hem de Avusturya-Macaristan İmparatoru’nun aynı cümlede zikredilmiş olmasıdır. Böyle bir durum, dönemin Bosna’sında ortaya çıkan çift otoriteli siyasi yapının idarî dile yansımış özgün bir göstergesidir. Ayrıca zeyl bölümünde yer alan hem Osmanlı Türkçesi hem Latin harfli Boşnakça ile yazılmış olan mühür, bölgedeki çok dilli bürokratik kültürün somut bir kanıtı olarak ortaya çıkmaktadır. İnceleme, Hacı Hafız Husnî Numanagić’in İstanbul, Mısır ve Arabistan’da gördüğü tahsil sürecinden sonra, biyografisinde şimdiye kadar tam olarak belirlenmeyen Bosna’ya dönüş tarihinin bu belge sayesinde 1889 yılı olarak kesinleştiği ortaya koymaktadır. Bu sonuç, Numanagić’in ilmî ve tasavvufî faaliyetlerinin başlangıç döneminin yeniden değerlendirilmesine katkı sunmaktadır. Araştırma genel olarak, hem Osmanlı diplomatik geleneğinin Balkanlar’daki geç dönem örneklerine hem de Bosna Hersek’teki idarî ve kültürel sürekliliğin tarihsel analizine dair önemli veriler sağlamaktadır. Belgenin tarihî bağlamı, bölgedeki siyasi ve kültürel ilişkilerin daha geniş perspektifte anlaşılmasına imkân tanımaktadır.
Keywords : Şeyh Hacı Hafız Husnî Numanagić Efendi, Osmanlı Türkçesi, Tevcîhnâme, Osmanlı Diplomatiği, Paleografya

ORIGINAL ARTICLE URL