TAHKİYE TEKNİKLERİ BAKIMINDAN HOCA MES‘ÛD’UN SÜHEYL Ü NEVBAHÂR’I

Authors : Seda Kurt, Sare Aslan
Pages : 42-62
Doi:10.59257/turkbilig.1645034
View : 413 | Download : 336
Publication Date : 2025-12-30
Article Type : Research Paper
Abstract :Klasik Türk edebiyatı şairlerinin üslupları üzerine yapılan çalışmalarda genellikle divanlar dikkate alınmıştır. Hâlbuki şairlerin mesnevileri de şiirdir. Şairler, şiirlerinde mesnevi yazmayı gazel yazmakla kıyaslamışlar ve mesnevilerin şiir kabiliyetini ortaya koymak bakımından daha müsait olduğunu vurgulamışlardır. Bu çerçevede, şairlerin tahkiyeli mesnevilerinden hareketle üslupları hakkında çıkarımda bulunabilmek için her bir mesnevinin bütün beyitlerinin tahkiye teknikleri bakımından incelenmesi gerekmektedir. İnceleme sonrasında mesnevilerin tahkiye kurgusunda ortaya çıkan benzerlikler, şairin üslubu hakkında fikir vermektedir. Bu aşamada dikkat edilmesi gereken bir diğer husus, Fars edebiyatından tercüme olan mesnevilerin kaynak metinle tahkiye teknikleri bakımından benzeyip benzemediğidir. Süheyl ü Nevbahâr, Hoca Mes‘ûd (ö. 755/1354’ten sonra) tarafından 751/1350 yılında Kenzü’l-Bedâyi‘ adıyla Farsçadan tercüme edilmiştir. İki kahramanlı aşk mesnevisi olan Süheyl ü Nevbahâr, Yemen padişahının oğlu Süheyl ile Çin fağfurunun kızı Nevbahâr’ın macerasını konu alır. Bu makalenin amacı; Hoca Mes‘ûd’un Süheyl ü Nevbahâr mesnevisini bütün beyitleri bir tekniğe işaret edecek şekilde çözümlemek, ortaya çıkan tabloda tahkiye tekniklerinin kullanım oranlarını yüzdelik dilimlerle tespit etmek ve buradan hareketle şairin üslubu hakkında çıkarımda bulunmaktır. Bu bağlamda, Cem Dilçin’in neşri dikkate alınarak Süheyl ü Nevbahâr tahkiye teknikleri bakımından bir bütün olarak çözümlenmiştir. Çözümleme neticesinde şairin diyalog, monolog ve hitapları içine alan konuşma tekniğini, yüzdelik dilim bakımından diğer tekniklerden daha fazla kullandığı sonucuna varılmıştır. Bir tercüme olan mesnevinin kaynak metninin belli olmaması ve şairin başka bir tahkiyeli mesnevisinin bulunmaması, mukayeseli çalışma yapılmasına engel olmuştur. Erken dönemde gösterme tekniğinin anlatma tekniğinden daha çok kullanılması beklenmemektedir. Buna rağmen daha erken bir tarihte Hoca Mes‘ûd’un gösterme tekniklerinden diyaloğu bu derece yoğun kullanması dikkat çekicidir.
Keywords : Hoca Mes‘ûd, Süheyl ü Nevbahâr, tahkiye teknikleri, Klasik Türk Edebiyatı, mesnevi.

ORIGINAL ARTICLE URL