Nedim’in “Yazmış” Redifli Gazelinin Üslûp Açısından İncelenmesi

Authors : Akif Yakışır

Pages : 165-176

View : 179 | Download : 230

Publication Date : 2025-05-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu makalede Nedim\\\'in \\\"yazmış\\\" redifli gazeli üslup açısından incelenmiştir. Gazel, dil özellikleri, muhteva (içerik) ve edebi özellikler açısından detaylı bir şekilde analiz edilmiştir. Girişte, şairin üslubu, onu özgün kılan önemli bir husus olduğu dile getirilerek bu çalışmada, sadece \\\"yazmış\\\" redifli gazelinden hareketle Nedim\\\'in üslubu incelenmiştir. Gazelin Üslup İncelemesi bölümünde, Nedim\\\'in gazeli dil, muhteva ve edebi özellikleriyle detaylı bir şekilde ele alınmıştır.Gazel, (mefāʻïlün mefāʻïlün mefāʻïlün mefāʻïlün) aruz ölçüsü ile yazılmıştır. Şairin vezin kullanımı genellikle başarılı olmakla birlikte, bazı imale ve ulama kullanımları da dikkat çekmektedir. Gazelde kafiye düzeni \\\"û\\\" harfiyle sağlanmış ve \\\"yazmış\\\" redifi kullanılmıştır. Ünlü ve ünsüz tekrarları, cinaslar, ahenk unsurları ve tekrir gazelin ahenkli yapısını güçlendirmiştir. Gazelde Türkçe, Arapça ve Farsça kelimeler karışık bir şekilde kullanılmıştır ancak ağırlıklı olarak Arapça ve Farsça kelimeler ön plandadır. Mahallileşme hareketinin temsilcilerinden olan Nedim’in bu gazelde daha fazla Türkçe kelime kullanması beklenirken, gazeldeki kelimelerin çoğunluğu Arapça ve Farsça kökenlidir. Metin dilbilimi açısından ise fiiller ve fiilimsiler ve cümle yapısı itibarı ile değerlendirilmiştir. Gazelde çeşitli fiilimsiler (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil) ve fiiller kullanılmıştır. Bununla birlikte gazeldeki cümleler çoğunlukla fiil cümlesidir ve bazıları devrik cümle yapısına sahiptir. Nedim’in gazelinin içeriği, aşk, şarap ve sevgili gibi temalar üzerine kuruludur. Gazelde aşk ve şarap ile ilgili birçok kelime kullanılmıştır. Gazelde kullanılan edebi sanatlar arasında iştikak, cinas, tekrir, hüsn-i talil (güzel neden gösterme), tevriye (iki anlamlılık) ve sihr-i helâl gibi sanatlar bulunmaktadır. Bu sanatlar gazele zengin bir estetik katmıştır. Sonuç bölümünde; Nedim\\\'in gazelinde, Türkçe kelimelerin kullanımı düşük olduğu, Farsça ve Arapça kelimeler daha yoğun kullandığı belirtilmiştir. Bu durum, mahallileşme akımının öncülerinden olan Nedim’den beklenenin tersi olduğu dikkatlere sunulmuştur. Bütün yukarıdaki değerlendirmeler muvacehesinde tek gazelden hareketle Nedim’in üslubu hakkında genellemenin yapılması doğru olmadığıdır. Esas olan üslubu değerlendirmenin bütün şiirlerin bir bütün olarak ele alınarak yapılmasıdır Bu çalışma, Nedim\\\'in üslubunu analiz etmek için önemli bir örnek teşkil etse de, şairin tüm şiirlerine yönelik kesin sonuçlar çıkarmak için daha geniş bir inceleme yapılması gerektiği ortadadır.
Keywords : Üslup, Gazel, Mahallîleşme, Nedim

ORIGINAL ARTICLE URL