FETİH SONRASI HORASAN’IN İDARİ VE SİYASİ YAPISI ÜZERİNE KISA BİR İNCELEME

Authors : İzzetullah ZEKİ

Pages : 2-14

View : 16 | Download : 3

Publication Date : 2022-06-20

Article Type : Research Paper

Abstract :İslam tarihi ve medeniyeti açısından önemli bir konuma sahip olan Horasan’ın Müslümanlar tarafından fethedilmesinden sonra bölgeye birtakım valiler gönderilmiştir. Söz konusu valilerin daha önceden aşina olmadıkları bir toplum ve coğrafyaya giderek fetihlerde bulunmaları ister istemez birtakım olumlu ve olumsuz gelişmeleri beraberinde getirmiştir. Gerek Horasan halkının eski inançlarını tamamen reddeden yeni bir dinle tanışmaları, gerekse bölgenin fatihleri olan valilerin İslam ruhuna uymayan mevali politikası, gayrimüslimlerden alınan cizyelerin aynı şekilde Arap olmayan Müslümanlardan da almaları türlü isyanlara kapı aralamıştır. Bu olayların da ana kaynaklar ve modern çalışmalara farklı şekillerde yansıyarak yorumlandığı görülmüştür. Horasan üzerine ilk fetih hareketi Hz. Ebu Bekir (r.a.) döneminde gerçekleştirilmiştir. 12/633 yılında Musennâ b. Haris Şeybanî komutasındaki İslam ordusu, Hire bölgesini fethederek Horasan’ın kapılarını İslam’a açmıştır. 16/637 yılında Hire’nin batısında bulunan Kâdisiye’nin fethi Müslümanların tartışılmaz üstünlüğüyle sonuçlanmış, ardından sırasıyla Tifsun, Ahvaz, Cündişâhpûr ve Hûzistân Müslümanların eline geçmiştir. 21/642 yılında gerçekleşen Nihâvend zaferiyle Farslar kesin bir mağlubiyete uğratılmıştır. Hz. Ömer döneminde Abdullah b. Bedil b. Varaka b. Huzâî liderliğinde bölgeye ordu gönderilmiş, Horasan’ın doğu kapıları fethedilmiştir. Her ne kadar bazı temel kaynaklarda Horasan’ın fetih yılı 22/642 olarak gösterilse de Hz. Osman (r.a.) döneminde Abdullah b. Âmir tarafından fethedildiğine kesin gözle bakılmaktadır. Hz. Osman döneminde Belh’e kadar fethedilen Horasan bölgesi, Ceyhun Nehri’ne bu dönemden sonra geçilmiştir. Horasan valilerinin izledikleri politikalarının incelediği bu çalışmada ağırlıklı olarak Farsça ve Arapça kaynaklara yer verilmiştir. Bazı bazı bölümler Türkçe güncel çalışmalarla da desteklenmiştir.
Keywords : Hulefâ yi Râºidîn, Horasan, Fetih, Valiler

ORIGINAL ARTICLE URL