Karadâvî’nin “Azınlıklar Fıkhı” Kavramsallaştırması: Teori ve Tatbik

Authors : Fatih Okumus

Pages : 63-79

Doi:10.55483/cekmece.1418139

View : 77 | Download : 72

Publication Date : 2024-02-15

Article Type : Research Paper

Abstract :Müslümanların batı ülkelerinde yoğun olarak yaşamaya başlamaları, müstakil bir “diaspora” teşkil ederek cami ve İslam okulu gibi kendi müesseselerini kurmaları, tarihte bu ölçekte benzeri olmayan yeni bir durumdur. Zaman ve zemine göre fetvanın değişebileceği anlayışının bir tezahürü olarak yirminci yüzyılın son çeyreğinden itibaren “azınlıklar fıkhı” (fıkhu’l-ekalliyat) kavramı ortaya atılmıştır. Katar Üniversitesi Şeriat Fakültesi’nin kurucu dekanı, el-Cezire televizyon kanalının etkili hatibi Mısırlı alim Yusuf el-Karadavi (v. 2022) bu kavramı ilk ortaya atanlardandır. Bu makale Karadavi’nin özellikle “Fî fıkhi’l-ekalliyyât el-muslime“(Müslüman azınlıklar fıkhı) kitabında tanımladığı, temellendirdiği ve örneklendirdiği şekliyle “Müslüman azınlıklar fıkhı” kavramını incelemektedir. İncelemenin konusu Karadavi’nin bu kavrama yüklediği anlam, önerdiği ve uyguladığı metodoloji ile sınırlı tutulmuştur. “Azınlıklar fıkhı” kavramsallaştırmasına dair tartışma ve eleştirilere yer verilmemiştir. Bizim okumamıza göre Karadavi’nin azınlıklar fıkhına dair meseleleri çözerken başvurduğu temel prensip “kolaylaştırma ve zorluğu giderme”dir (teysir ve ref’ul-haraç). Karadavî’nin bu neticeye ulaşmak için başvurduğu yöntem ise beş maddede özetlenebilir.: 1. Bir mezhep içerisinde kolaylığı tercih etmek, zorluktan kaçınmak, 2. Müfti veya müsteftinin mezhebinde bulunmayan ruhsat veya kolaylığı diğer bir mezhepten almak, 3. Gerektiğinde sahabe mezheplerine, yani mezheplerin teşekkülünden önceki döneme başvurmak, 4. Fetvada umumi veya hususi maslahatı gözetmek, 5. Medeniyet ve siyaset (İslami hareket) perspektifinden fetva vermek. Makale bu yöntemleri Karadavi’nin meseleleri getirdiği çözüm ve fetvaları üzerinden analiz etmektedir. Kısaca işaret edilenler hariç makalede iki mesele örnek olarak incelenmiştir: Kuzey ülkelerinde dönemsel olarak akşam ve yatsı namazlarının cem’ edilmesi; mühtedi kadının gayrimüslim kocasıyla evliliğinin devamı.
Keywords : İslam Hukuku, azınlıklar fıkhı, fıkhu'l ekalliyat, Karadavi, içtihat, fetva, teysir, meşakkat

ORIGINAL ARTICLE URL