Dillerarası Altyazı Kalitesi Perspektifinden Türkiye’de Görsel-İşitsel Çeviri Eğitimi: Bulgular ve Öneriler

Authors : Aysu Uslu Korkmaz, A. Şirin Okyayuz

Pages : 109-132

Doi:10.37599/ceviri.1614516

View : 218 | Download : 142

Publication Date : 2025-05-28

Article Type : Research Paper

Abstract :Özellikle 1980’lerden itibaren özerkleşmeye başlayan çeviri eğitimi kısa bir zaman diliminde, teknolojik ivmelenmenin de etkisiyle, teknoloji odaklı yeniliklere uyum sağlamayı başarmış ve bu yeniliklerden beslenen alanlardan biri olarak görsel-işitsel çeviri, öğretim programlarına kademeli şekilde kazandırılmaya başlanmıştır. Çeviri eğitiminin sınırlarının genişlediği bu dönemde profesyonel çevirmenlerin görsel-işitsel çeviri alanında yetkinliğe sahip olmaları adına atılan adımlar, zaman içinde doğan ihtiyaçlarla birlikte bugün yerini yeni yönelimlere bırakmıştır. Demokratikleşen teknolojinin bir sonucu olarak profesyonel olmayan çevirmenlerin de katılımcı kültürdeki aktif varlığı, çeviri eğitiminin profesyonel çevirmenleri çağın ihtiyaçlarına uyum sağlayabilecekleri şekilde hazırlamasını da gerekli kılmıştır. Bu doğrultuda çalışma, Türkiye’deki görsel-işitsel çeviri eğitimine ışık tutmak amacıyla, profesyonel çevirmenlerin altyazı çevirisindeki yetkinliklerine odaklanmıştır. Kitle kaynaklı bir çeviri projesinden toplanan İngilizce-Türkçe dil çiftindeki veriler, Jan Pedersen (2017) tarafından dillerarası altyazıların kalitesini ölçmek üzere önerilen FAR Model çerçevesinde analiz edilmiştir. Dillerarası altyazıların ‘işlevsel eşdeğerlik’, ‘kabul edilebilirlik’ ve ‘okunabilirlik’ olmak üzere üç ayrı yönden incelemeye tabi tutulduğu bu model, çeviri kalitesine etki eden hataların gerekçeleriyle birlikte belirlenmesine de yardımcı olmuştur. Karma yöntemli analiz sonucunda, profesyonel çevirmenler tarafından üretilen dillerarası altyazılar, hem aynı çeviri projesinde faaliyet gösteren profesyonel olmayan çevirmenlerin ürettiği altyazılara ait kalite skorları hem de grup içi skorlar dikkate alınarak irdelenmiştir. Elde edilen bulgular içerisinden profesyonel ve profesyonel olmayan çevirmenlerin ortalama uygunluk oranları arasındaki fark ön plana çıkmış, ayrıca bazı profesyonel olmayan çevirmenlerin diğer çevirmenlere göre daha yüksek kalitede altyazılar üretebildiği de tespit edilmiştir. Yürütülen araştırma, dillerarası altyazı kalitesi perspektifinden Türkiye’de görsel-işitsel çeviri eğitiminin eksik ve geliştirilmesi gereken yanlarına dikkat çekerken çeviri yetkinliğinde eğitimin etkisine de yanıt aramaktadır.
Keywords : görsel-işitsel çeviri, çeviri eğitimi, altyazı kalitesi, profesyonel çevirmenler, dillerarası altyazı çevirisi

ORIGINAL ARTICLE URL