BUDİZM’DE KURTULUŞ VE BODHİSATTVALAR ÜZERİNE ESKİ UYGURCA FRAGMANLAR

Authors : Uğur Uzunkaya, Muhammet Raşit Öztürk

Pages : 381-402

Doi:10.32321/cutad.1651248

View : 111 | Download : 118

Publication Date : 2025-12-14

Article Type : Research Paper

Abstract :Hindistan’da ortaya çıkan Budizm, sonsuzluğu ve karmanın sonuçlarını yansıtan, saṃsāra olarak bilinen yeniden doğuş döngüsüne insanı dâhil eder. Budizm’in kurucusu Buddha’ya göre kurtuluşa ulaşmak için kişinin dört soylu hakikati anlaması ve doğum-ölüm döngüsünden ruhsal özgürlüğe doğru çabalaması gerekir. Budizm’deki yeniden doğum döngüsü, bağımlılıktan kaynaklanan ve acı ve cehaletle sonuçlanan on iki halka veya bir başka ifadeyle on iki bağımlı bağlantıdan kaynaklanmaktadır. Farklı Budist okulları kurtuluşa dair farklı yorumlar sunar ve en iyi yeniden doğuşun bile bunu güvence altına almadığını kabul eder. Muhafazakâr bir düşünce ekolü olan Theravāda Budizmi’nde ideal kişi, açgözlülüğü, nefreti ve yanılsamayı yenerek kurtuluşa erişmiş olan Arhat’tır. Theravāda Budizmi, benliğin eksikliğini bir kavram olarak değerlendirir ve bireysel kurtuluşu temel alır. Ancak Mahāyāna Budizmi, bütün varlıkların koruyucusu olan Bodhisattva’yı ideal birey olarak görür. Bodhisattva yolu, Theravāda’daki Arhat yolundan farklıdır; Bodhisattvalar bireysel aydınlanma yerine, herkesi kurtuluşa kavuşturmak için kendi kurtuluşlarını ertelerler. Saṃsāra ve nirvāṇa arasındaki fark ancak Mahāyāna Budizmi’ndeki bilgelikle ortaya çıkar. Alternatif olarak, bu ekol, bütün varlıkların aydınlanmayı ve doğuştan gelen Buddha doğasını keşfetmelerine yardımcı olmak için Buddha ve Bodhisattvaların kurtarıcı imgelerini kullanır. Bu bağlamda makalede, Budizm’deki kurtuluş fikri ve Bodhisattvalar hakkındaki 62 satırlık üç Eski Uygurca yazma parçası filolojik olarak yayımlanmıştır. Daha önce yayımlanmamış olan bu üç Eski Uygurca fragman, bugün Berlin Turfan Koleksiyonu’nda şu arşiv numaralarıyla korunmaktadır: U 227 (T II S 21c), Mainz 830 (T III M 148a) ve U 1006 (o. F.). Bu çalışmadaki ilk fragman 10 satırdan oluşur ve fragmanda konu Budizm’de kişinin dileklerini nasıl gerçekleştireceği ve yeniden doğumdan nasıl kurtulacağıdır. 32 satırdan oluşan ikinci fragmanın A sayfasında dinî yetkide yanlışlıkla hak iddia eden sınıftan (Skt. icchantika), dört gereklilikten (Skt. praccaya) ve ānantarya günahından bahsedilirken, B sayfasında Budist zümrelerden söz edilir. Bu yazıdaki son fragman ise Tıdıgsız “Engelsiz” ismindeki bir Bodhisattva’yı konu alır. Bu makale, yukarıda adı geçen üç Eski Uygurca parçanın çeviri yazısını, harf çevirisini, Türkçeye dil içi çevirisini, açıklamalarını ve sözlüğünü ele almaktadır.
Keywords : Eski Uygurca, Budizm, Bodhisattva, Kurtuluş, Metin Neşri

ORIGINAL ARTICLE URL